NGV-Geonieuws 95 artikel 580

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2005, jaargang 7 nr. 12 artikel 580

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 95! Op de huidige pagina is alleen artikel 580 te lezen.

<< Vorig artikel: 579 | Volgend artikel: 581 >>

580 Hete stoomwolk trof Montserrat vanuit zee na uitbarsting van Soufrière
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Na zo’n 400 jaar te hebben 'geslapen' werd de Soufrière (op het eiland Montserrat in de Caraïbische Zee) in 1995 weer actief. Ook vorig jaar traden nog uitbarstingen op. De grootste eruptie vond plaats op 12 en 13 juli 2003, toen ook een deel van de vulkaan instortte. Mogelijk was die instorting, waarbij binnen een paar uur twee derde van de vulkaan was betrokken, de grootste die in historische tijden heeft plaatsgevonden. Zo’n 200 miljoen m3 lava zakte weg.


De gas- en aswolk boven de Soufrière kort na de uitbarsting

Bij die instorting, die op 12 juli omstreeks 13.30 uur begon, vormden zich gloedwolken (mengsels van hete vulkanische gassen en asdeeltjes), die voor een belangrijk deel het vrijwel droge dal van het riviertje de Tar volgden. Omstreeks middernacht werden die gloedwolken groter, en sommige bereikten de zee. Tussen twee uur en tien voor vier in de nacht van 12 op 13 juni was er een ononderbroken opeenvolging van deze gloedwolken; om vijf over half vier veroorzaakte zo’n gloedwolk een tsunami die om vier uur Guadeloupe, 48 km verderop, bereikte. Deze enorme gloedwolk veroorzaakte echter ook een heel ander verschijnsel.


De uitvloeiing van een pyroklastische massa in zee

De grote hoeveelheid hete vulkanische gassen en asdeeltjes die via deze gloedwolk de zee bereikten, zorgden daar voor een explosieve stoomontwikkeling (van zeewater dat massaal het kookpunt overschreed). De 'wolk' van stoom en as die hierbij ontstond, en die een temperatuur had van zo’n 600 °C, breidde zich met een snelheid van ongeveer 200 km per uur naar alle kanten uit, dus ook weer naar Montserrat. De 'stoomgolf' liep tegen het eiland op tot een hoogte van bijna 400 m, tot zo’n 3 km landinwaarts, waarbij enkele vierkante kilometers volledig werden verwoest. De vegetatie ter plaatse werd verbrand en een aantal koeien vond erdoor de dood.

Dat er geen slachtoffers onder de bevolking vielen, was te danken aan evacuatie die eerder had plaatsgevonden. Dat was gebeurd vanwege het risico dat er lavastromen of gloedwolken zouden optreden, niet met het oog op de risico’s van dit bijzondere verschijnsel, want dat was ter plaatse nog nooit opgetreden. De onderzoekers wijzen erop dat, met het oog op dit verschijnsel, evacuatie van alle inwoners van gebieden met nabij de zee gelegen vulkanen wenselijk is wanneer de desbetreffende vulkaan actief wordt.

Dat een zo nauwkeurige analyse van de gebeurtenissen op Montserrat kon plaatsvinden, is te danken aan de talrijke monitoren die waren geplaatst toen de Soufrière weer actief werd. Overigens werd een deel van de monitoren vernietigd door de optredende stoomwolk. Het moment waarop dat gebeurde, kon worden gebruikt om de snelheid vast te stellen waarmee deze hete stoomwolk zich landinwaarts uitbreidde.

Referenties:
  • Edmonds, M. & Herd, R.A., 2005. Inland-directed base surge generated by the explosive interaction of pyroclastic flows and seawater at Soufrière Hills volcano, Montserrat. Geology 33, p. 245-248.

Foto van de pyroklastische uitvloeiing in zee: Stephen O’Meara.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl