NGV-Geonieuws 98 artikel 591

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Augustus 2005, jaargang 7 nr. 15 artikel 591

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 98! Op de huidige pagina is alleen artikel 591 te lezen.

<< Vorig artikel: 590 | Volgend artikel: 592 >>

591 De ouderdom van de Ediacara-fauna
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op het einde van het Precambrium ontwikkelden zich levensvormen zonder harde bestanddelen die vooral bekend zijn van afdrukken die ze in de zachte bodem van ondiepe zeeŽn achterlieten. Van veel van deze dieren is niet bekend tot welke groep ze gerekend moeten worden; in veel gevallen gaat het waarschijnlijk om vertegenwoordigers van groepen die al in het begin van het Cambrium (of zelfs nog eerder) uitstierven.


Doorsneden door een stekelige Acritarch (Tianzhushania) uit vuursteen in de Doushantuo fm

Deze bijzondere fauna, vernoemd naar het Australische plaatsje Ediacara waar hij het eerst werd aangetroffen, is inmiddels van veel plaatsen op aarde bekend. Desondanks blijven er nog steeds veel vragen onbeantwoord. Een daarvan is waarom er zo plotseling relatief gecompliceerde organismen in zo'n grote verscheidenheid ontstonden. Een andere vraag is hoe ze zich zo snel wereldwijd konden verspreiden, en een derde vraag is waarom de hele fauna ook weer zo snel en zo plotseling lijkt te zijn uitgestorven.


Een stekelige Acritarch (Meghystrichospaeridum) uit de fosforiet van de Doushantuo fm

Een van de punten die daarbij van belang is, is het tijdstip van opkomst en ondergang van deze fauna. Daar bestond tot nu toe weinig duidelijkheid over. Dat was des te minder plezierig omdat de fauna zo belangrijk wordt beschouwd voor het inzicht in de ontwikkeling van het leven op aarde dat deze periode inmiddels een eigen naam heeft gekregen (Ediacara Periode; in het Engels: Ediacaran). Het begin van deze periode kon tot nu toe echter niet met enige accuratesse worden bepaald omdat de fauna steeds werd aangetroffen in sedimenten die geen directe datering toelieten.

Zo'n datering is nu tot stand gebracht door een team onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology en de Chinese Academie van Wetenschappen. Ze deden dat door radiometrische datering (op basis van de vervalreeks van uranium naar lood) in zirkoonkristallen die ze aantroffen in twee laagjes vulkanische as in de Doushantuo Formatie (China). Deze formatie omvat volgens de onderzoekers meer dan 90% van de tijd waarin de Ediacara-fauna voorkwam.

Het bijzondere van de datering bestaat uit de positie van de aslaagjes. Het oudste bevindt zich op het niveau waar de gesteenten het einde markeren van een wereldwijde ijstijd. De ouderdom van dat laagje is 635 miljoen jaar. Direct boven dit laagje komen de eerste (nog weinig gedifferentieerde) vertegenwoordigers van de Ediacara-fauna voor. Het tweede aslaagje is gedateerd op 550 miljoen jaar. Direct boven dat laagje 'explodeert' de Ediacara-fauna: er komt een veel grotere verscheidenheid aan organismen. De onderzoekers denken dat ten tijde van de asafzetting een milieuramp heeft plaatsgevonden die een situatie creŽerde waarin de nieuwe ontwikkeling kon plaatsvinden.

De Ediacara-fauna komt ook in afzettingen voor die jonger zijn dan 550 miljoen jaar. De bovengrens van de Ediacara-fauna blijft daardoor nog onduidelijk, maar de fauna verdwijnt al heel snel boven de grens tussen Precambrium en Cambrium (542 miljoen jaar). Omdat die grens formeel is vastgelegd, eindigt de Ediacara Periode per definitie op die grens. De duur van de Ediacara Periode is nu dus bekend: van 635 tot 542 miljoen jaar geleden.

Referenties:
  • Condon, D., Zhu, M., Bowring, S., Wang, W., Yang, A. & Jin, Y., 2005. U-Pb ages from the Neoproterozoic Doushantuo Formation, China. Science 308, p. 95-98.
  • Kaufman, A.J., 2005. The calibration of Ediacaran time. Science 308, p. 590-60.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Shuhai Xiao, Virginia Polytechnic Institute and State University, Blacksburg, VA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl