NGV-Geonieuws 99 artikel 596

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2005, jaargang 7 nr. 16 artikel 596

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 99! Op de huidige pagina is alleen artikel 596 te lezen.

<< Vorig artikel: 595 | Volgend artikel: 597 >>

596 Dinoembryo’s geven inzicht in ontwikkeling tot lopen op achterpoten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Al in 1978 werden in Zuid-Afrika de embryo’s ontdekt van een dinosauriër, Massospondylus carinatus, in gesteenten van 190 miljoen jaar geleden (Vroeg-Jura). Het zijn de oudste embryo’s van op het land levende vertebraten die tot nu toe zijn gevonden (vrijwel alle dino-embryo’s zijn ten minste 100 miljoen jaar jonger), en ze blijken een schat aan informatie te bevatten. Dat die schat niet eerder aan het licht kwam, komt omdat het buitengewoon moeilijk bleek om het omringende gesteente en de eierschaal te verwijderen zonder dat daardoor de embryo’s werden beschadigd. Een assistente van de Universiteit van Toronto, Diana Scott, is daar meer dan een jaar mee bezig geweest, daarbij gebruik makend van een microscoop met een vergroting van 1000 maal. Voor dit uiterst zorgvuldige priegelwerk had ze miniatuurinstrumenten. Om iedere beschadiging als gevolg van trillingen van buitenaf te vermijden, zat ze op een speciaal geconstrueerd platform. Volgens onderzoeker Robert Reisz had zelfs het dichtslaan van een deur anders tot onherstelbare schade kunnen leiden.


Skelet van een embryo van Massospondylus carinatus

De beloning voor dit enerverende werk is echter groot. De diverse embryo’s geven namelijk een beeld van de ontwikkeling van deze dieren, vanaf het embryonale stadium waarin ze zo’n 15 cm groot waren. Volwassen exemplaren van deze dino, die een lange nek had en die een planteneter was, bereikten een lengte van ca. 5 m. Omdat er ook tal van skeletten van jonge en volwassen exemplaren van Massospondylus bekend zijn (het is een van de meest voorkomende dinofossielen in Zuid-Afrika) kan zo de hele groei in kaart worden gebracht. Maar ook kunnen deze gegevens het inzicht verdiepen hoe de dino’s in de loop der tijd reusachtige soorten voortbrachten.


'Opgerold' embryo vanMassospondylus in zijn ei

Wanneer jongen van Massospondylus uit het ei kropen, liepen ze op vier poten; ze hadden een betrekkelijk korte staart, een horizontaal uitgestrekte nek, lange voorpoten en een grote kop. Tijdens het opgroeien groeide de nek sneller dan de rest van het lichaam, maar de voorpoten en de kop groeiden juist langzamer. Dat leidde bij volwassen exemplaren tot een dier dat op twee poten liep (een tot nu toe onbekende ontwikkeling bij enige diersoort), relatief kleine voorpoten had, en nauwelijks meer leek op het jong dat pas uit het ei gekropen was.


Volwassen exemplaar van Massospondylus lopend op de achterpoten

De onderzoekers suggereren dat de latere sauropoden viervoeters werden doordat de voorpoten niet langer langzamer groeiden dan de achterpoten. In plaats van dat de jonge viervoeters later op hun (langere) achterpoten gingen lopen, konden ze alle vier poten voor het lopen blijven gebruiken. Dat werpt een nieuw licht op de ontwikkeling van deze groep, die het mogelijk maakte dat er extreem grote sauriërs ontstonden: twee poten zouden nooit in staat zijn geweest om het kolossale gewicht van de grootste dinosauriërs te dragen.

Referenties:
  • Reisz, R.R., Scott, D., Sues, H.-D., Evans, D.C. & Raath, M.A., 2005. Embryos of an Early Jurassic prosauropod dinosaur and their evolutionary significance. Science 309, pp. 761-764.
  • Stokstad, E., 2005. Dinosaur embryos hint at evolution of giants. Science 309, pp. 679.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Robert Reisz, Department of Biology, University of Toronto, Mississauga, Ontario (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl