NGV-Geonieuws 99 artikel 598

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2005, jaargang 7 nr. 16 artikel 598

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 99! Op de huidige pagina is alleen artikel 598 te lezen.

<< Vorig artikel: 597 | Volgend artikel: 599 >>

598 DinosauriŽr verandert in krokodil
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De ontdekking van een kaak met tanden - en later van twee vrijwel complete skeletten van ongeveer een meter lang, alsook van de fragmenten van nog zes individuen - in gesteenten van ca. 210 miljoen jaar oud (Laat-Trias) lijkt veel 'zekerheden' omtrent dinosauriŽrs weg te nemen. De gevonden schedel behoorde toe aan een dier waarvan tot nu toe alleen tanden bekend waren. Dat dier had de naam Revueltosaurus callenderi gekregen, en werd beschouwd als een vroege vertegenwoordiger van een van de twee grote taxa binnen de dinosauriŽrs: de Ornithischia (vogelheupige dinoís. De andere groep, de Saurischia, zijn zo genoemd omdat hun heupen overeenkomst vertonen met die van de hagedissen). De Ornithischia ontwikkelden zich tot planteneters zoals Triceratops en Stegosaurus, terwijl de Saurischia zich ontwikkelden tot vleeseters zoals Tyrannosaurus en Allosaurus, alsmede tot planteneters met een lange nek zoals Apatosaurus.


De nieuwe plaats van Revueltosaurus in de stamboom van de reptielen

De tanden in de gevonden schedel van Revueltosaurus voldoen aan de criteria van de Ornithischia, maar de schedel doet dat helemaal niet: het blijkt zelfs helemaal niet om een dinosauriŽr te gaan maar om een krokodilachtig dier. Met deze bevinding komen ook de determinaties van andere tanden die aan dinoís werden toegeschreven in een ander daglicht te staan. Het lijkt nu zelfs waarschijnlijk dat ongeveer de helft van alle 'dinoís' uit het Laat-Trias helemaal geen dinosauriŽrs waren. In feite staan alle Ornithischia uit het Trias, behalve een of twee soorten uit Zuid-Amerika (ArgentiniŽ) nu ter discussie. Mogelijk bereikten de Ornithischia de andere werelddelen pas zoín 25 miljoen jaar later dan tot nu toe werd aangenomen. Aan de andere kant is het goed mogelijk, gezien de weinige fossiele resten die bekend zijn, dat er wel degelijk wereldwijd Ornithischia in het Laat-Trias voorkwamen, maar dat daarvan tot nu toe geen duidelijke bewijzen (anders dan de dus kennelijk weinig betrouwbare tanden) zijn gevonden. De grote diversiteit van Ornithischia die tot nu toe voor het Laat-Trias werd aangenomen, heeft waarschijnlijk echter niet bestaan.


Reconstructie van de kop van Revueltosaurus

Een en ander betekent natuurlijk niet dat Revueltosaurus geen enkele verwantschap met de dinosauriŽrs heeft. Analyse van de schedel lijkt erop te wijzen dat de archosauriŽrs zich splitsten in twee takken, waarvan er een leidde tot de dinosauriŽrs en de andere uiteindelijk leidde tot de krokodillen. Van die laatste tak zou Revueltosaurus zijn afgesplitst.


Jeffrey Martz (boven), Randal Irmis en Lori Brown (onder) leggen een skelet van Revueltosaurus bloot in het Petrified Forest National Park

Voor het inzicht in de evolutie van de krokodillen is de vondst uiteraard ook van groot belang. De vroege krokodillen zouden immers, zoals uit de tanden blijkt, planteneters zijn geweest, of mogelijk omnivoren. Bovendien zouden het dieren zijn geweest die voor een belangrijk deel, ook relatief hoog boven de zeespiegel, op het land leefden. Ze kunnen goed als prooi hebben gediend voor de theropoden die in het Laat-Trias tot ontwikkeling kwamen.


De vindplaats van de eerste botten van Revueltosaurus in het Petrified Forest National Park wordt afgebakend

Referenties:
  • Parker, W.G., Irmis, R.B., Nesbitt, S.J., Martz, J.W. & Browne, L.S., 2005. The Late Triassic pseudosuchian Revueltosaurus callenderi and its implications for the diversity of early ornithischgian dinosaurs. Proceedings of the Royal Society B 272, pp. 963-966.

Tekeningen (Universiteit van California te Berkeley) en fotoís (U.S. National Park Service) welwillend ter beschikking gesteld door Bill Parker, Division of Resource Management, Petrified Forest National Park, Petrified Forest, AZ (Verenigde Staten van Amerika).

Met dank aan J. Arts webmaster dinosaurus.net voor zijn hulp bij deze bijdrage.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl