NGV-Geonieuws 99 artikel 599

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2005, jaargang 7 nr. 16 artikel 599

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 99! Op de huidige pagina is alleen artikel 599 te lezen.

<< Vorig artikel: 598 | Volgend artikel: 600 >>

599 Uitzonderlijk 3-D Ediacara-fossiel in kalksteen aangetroffen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !


Bovenaanzicht van het fossiel

De fameuze Ediacara-fauna die wordt aangetroffen in gesteenten rondom de grens tussen Precambrium en Cambrium (dateringen lopen van ongeveer 575 tot 542 miljoen jaar geleden) bestaat vooral uit afdrukken van dieren die geen harde bestanddelen bezaten. Daardoor is er zeer weinig bekend van hun opbouw; er zijn tal van interpretaties, maar nog steeds is niet duidelijk of (en zo ja: op welke wijze) de Ediacara-fauna verwant is met de nu nog levende diergroepen. Iets meer duidelijkheid wordt nu verschaft door de vondst van zo’n 20 fossiele exemplaren van een (nog niet benoemde) soort die door diagenetische processen als 3-D fossielen bewaard zijn gebleven. Juist door de diagenetische veranderingen zijn overigens weinig details te herkennen. Toch geven de nieuwe vondsten een wat duidelijker beeld.


Dwarsdoorsnede door het fossiel

De fossielen zijn aangetroffen in het midden van de Shibantan Member van de 551-538 miljoen jaar oude Dengying Formatie, die ligt op de Doushuanto Formatie waarin ook microfossielen zijn aangetroffen. In tegenstelling tot alle andere vindplaatsen van de Ediacara-fauna (op 1 na), bestaat de vindplaats in de Shibantan Member niet uit siliciklastische gesteenten (zand en fijner), maar uit kalksteen. Deze donkergrijze kalksteen is fijn gelamineerd en bitumineus; de gesteenten zijn afgezet in een door getijden beïnvloede zee, maar op een diepte die bij normaal weer niet door golfwerking werd bereikt. Uit deze gesteenten waren al diverse soorten van de Ediacara-fauna bekend. Omdat de fossielen met een dun laagje slib zijn bedekt, mag aangenomen worden dat de dieren op het sedimentoppervlak leefden.


Schematische opbouw van het fossiel

Het nieuw gevonden fossiele dier is maximaal enkele decimeters (!) groot. Veelal liggen enkele exemplaren bijeen, vaak met een voorkeursrichting. Ze lijken echter niet bijeengespoeld, want ze overlappen elkaar nooit, ook al zijn ze soms dicht opeengepakt (ze lijken dus in situ bewaard te zijn gebleven). De individuen vertonen in bovenaanzicht een iets zigzag lopende centrale as, met zijtakken afwisselend naar beide zijden. In enkele gevallen vertonen deze zijtakken zelf ook weer soortgelijke zijtakken. In dwarsdoorsnede blijken de centrale as en de zijtakken zo’n millimeter dik (0,53-1,32 mm), waarbij ze begrensd worden door verticale wanden die verbonden zijn met een horizontaal bodemvlak en een eveneens horizontaal bovenvlak; deze horizontale vlakken zijn ruwweg tweemaal zo breed (0,69-4,13 mm) als de hoogte van de zo gevormde moduleachtige pijpen. Het lijkt erop dat deze pijpjes aan hun uiteinde niet afgesloten waren, maar dit kan - vanwege de diagenetische veranderingen - niet met zekerheid worden vastgesteld. Als de pijpjes inderdaad open waren, kunnen ze uiteraard niet met cytoplasma gevuld zijn geweest (zoals eerder wel voor fossielen uit deze fauna werd verondersteld). Overigens is opvallend dat de fossielen geen duidelijke vorm bezitten, mar dat de 'pijpjes' gezamenlijk een onregelmatige vorm bewerkstelligen. Ook in dit opzicht wijken de fossielen sterk af van de organismen die in siliciklastische gesteenten zulke duidelijke, scherpbegrensde afdrukken achterlieten.


De vindplaats van de fossielen in het middelste deel van de Shibantan Member van de Dengying Formatie (boven in de wolken)

Referenties:
  • Xiao, S., Shen, B., Zhou, C., Xie, G. & Yuan, X., 2005. A uniquely preserved Ediacaran fossil with direct evidence for a quilted bodyplan. Proceeding of the National Academy of Sciences 102, pp. 10227-10232.

Foto’s en tekening welwillend ter beschikking gesteld door Shuhai Xiao en Bing Shen, Department of Geosciences, Virginia Polytechnic Institute and State University, Blacksburg, VA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl