NGV-Geonieuws 103 artikel 615

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Oktober 2005, jaargang 7 nr. 20 artikel 615

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 103! Op de huidige pagina is alleen artikel 615 te lezen.

<< Vorig artikel: 614 | Volgend artikel: 616 >>

615 Stierven de dino’s toch niet uit door een inslag?
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Dat de inslag, 65 miljoen jaar geleden, van een hemellichaam met een doorsnede van zo’n 10 km grote gevolgen gehad heeft voor de aarde, staat vast. Op dat moment, de grens tussen Krijt en Tertiair, stierven extreem veel planten- en diersoorten uit (80-90% van de mariene diersoorten en zo’n 85% van de op het land levende soorten), onder meer bijna alle dinosauriërs. Toch beginnen steeds meer onderzoekers te twijfelen aan de inslag als voornaamste oorzaak van de massauitsterving. Er vonden op hetzelfde moment namelijk ook andere processen plaats die het leven buitengewoon moeilijk, zo niet onmogelijk, moeten hebben gemaakt.


Basaltgroeve in de Deccan Traps nabij Pune

Een van die processen was het ontstaan van de Deccan Traps, een gebied van meer dan 500.000 km² in India met basaltuitvloeiingen. De totale hoeveelheid uitgevloeid basalt wordt geschat op 2-3 miljoen km³. Dergelijke uitvloeiingen gaan gepaard met het vrijkomen van grote hoeveelheden gassen uit het inwendige der aarde. Die gassen zijn deels giftig, en kunnen deels ook andere negatieve gevolgen hebben (bijv. broeikasgassen). Of het vrijkomen van die gassen bijdraagt aan het uitsterven van soorten, hangt uiteraard af van de snelheid waarmee dat vrijkomen gebeurt, alsook van de tijd tussen twee opeenvolgende fasen van uitvloeiing (omdat de natuur zich in de tussentijd weer kan herstellen).


Uitzicht over de bovenste basaltlagen van de Deccan Traps

Een groep onderzoekers heeft nu uitgezocht hoe een en ander zich afspeelde. De datering van de diverse lavapakketten was daarbij uiteraard van groot belang. Door gebruik te maken van een combinatie van radiometrische dateringsmethoden en bepalingen van het (vroegere) aardmagnetisch veld kon - in samenhang met het onderzoek van verweringsbodems die fasen aanduiden waarin geen nieuwe uitvloeiingen plaatsvonden - een goed beeld worden verkregen van de ontwikkeling van een basaltpakket van 600 m dik.

Het blijkt dat dit pakket is gevormd in een tijdsbestek van minder dan 30.000 jaar, mogelijk zelfs minder dan 12.000 jaar. Dat betekent dat de bij de basaltuitvloeing behorende uitstoot van schadelijke gassen (in het bijzonder zwavelverbindingen) ook in zo’n korte tijd moet hebben plaatsgevonden. Om hoeveel gas het precies ging is nog niet geheel duidelijk (dat wordt nog onderzocht), maar het moet - volgens de eerste bevindingen - ruimschoots voldoende zijn geweest om het klimaat op aarde zodanig te veranderen dat een massauitsterving het geval was.

De onderzoekers wijzen erop dat het niet gaat om een unieke situatie. Volgens hen vallen de meeste massauitstervingen in de laatste 300 miljoen jaar samen met fasen van grote vulkanische activiteit. Uiteraard is het overigens wel goed mogelijk dat de inslag van het hemellichaam de druppel was die de emmer (van het al zwaar onder druk staande milieu) deed overlopen.

Referenties:
  • Chenet, A.-L., Courtillot, V., Fluteau, F., Besse, J., subbarao, K.V., Khadri, S., Bajpai, S. & Jay, A., 2005. Magnetostratigraphy of the upper formations of the Deccan traps: an attempt to constrain the timning of the eruptive sequence. Geological Society of America Program and Abstracts 'Earth System Processes 2' (Calgary, 2005), 37-6, 1 pp.

Foto’s: Anne-Lise Chenet, Laboratoire de Paléomagnetisme, Institut de Physique du Globe de Paris, Parijs (Frankrijk), via de Geological Society of America.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl