NGV-Geonieuws 5 artikel 62

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 1999, jaargang 1 nr. 5 artikel 62

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 5! Op de huidige pagina is alleen artikel 62 te lezen.

<< Vorig artikel: 61 | Volgend artikel: 63 >>

62 Zogeheten 'Messinian salinity crisis' astronomisch gedateerd
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De zogeheten 'Messinian salinity crisis', een periode van sterk verhoogde zoutconcentraties in de Middellandse Zee, behoort tot de meest catastrofale gebeurtenissen die op aarde hebben plaatsgevonden. De Middellandse Zee raakte enkele miljoenen jaren geleden geļsoleerd van de Atlantische Oceaan. Gedurende warme perioden sloegen toen, door een te hoog oplopende concentratie van zouten na verdamping van het zeewater enorme hoeveelheden zouten neer; schattingen lopen op tot 6% van al het zeezout.

Bij gebrek aan marien leven komen in de afzettingen die gevormd werden op de bodem van het 'Middellandse Meer' geen fossielen voor. De reeks van gebeurtenissen kon daarom niet nauwkeurig worden gedateerd. Een op astronomische tijdrekening gebaseerd onderzoek van de Utrechtse aardwetenschappers Krijgsman en Hilgen, in samenwerking met enkele Italiaanse, Spaanse en Amerikaanse collega’s, betekent een doorbraak . Ze maakten gebruik van cycli in de aardbaan, die resulteren in cycli in de afzettingen, omdat het klimaat de cycli van de aardbaan (en variaties in de afstand tot de zon) weerspiegelt.

De datering van de verantwoordelijke gebeurtenissen, waartoe zeker ook behoort het weer plotseling vollopen van de Middellandse Zee door een (nieuwe) opening naar de Atlantische Oceaan via de Straat van Gibraltar, heeft altijd veel tegenstrijdigheden opgeleverd. Dat hangt samen met het feit dat de gebeurtenissen in het gebied nauwelijks te maken hadden met geologische ontwikkelingen daarbuiten. Door de cycli in de sedimenten te koppelen aan de astronomische cycli hebben de onderzoekers de crisis nu echter, naar het lijkt, onomstotelijke gedateerd, zo een einde makend aan langdurige (en soms hoog oplopende) controverses. Daarbij bewijzen ze en passant dat de gebeurtenissen in het hele bekken gelijktijdig plaatsvonden, iets wat ook al omstreden was.

Het begin van de saliniteitscrisis moet 5,96 miljoen jaar geleden hebben plaatsgevonden; waarschijnlijk zakte het water in de Middellandse Zee sterk door snelle verdamping als gevolg van een warmer wordend klimaat. Zo’n 5,59 miljoen jaar geleden raakte de Zee geļsoleerd van de Atlantische Oceaan door tektoniek in de ondergrond, mogelijk deels ook omdat het water zover was gezakt dat de 'drempel' bij Gibraltar droogviel. Eenmaal geļsoleerd zakte het water in het 'Middellandse Meer' snel door verdamping. Dat blijkt onder meer uit de canyonachtige kloven die in de helling van het bekken tussen 5,59 en 5,50 miljoen jaar geleden werden geėrodeerd. Door de sterke verdamping ontstonden - nadat eerst andere sedimenten waren afgezet - tussen 5,50 en 5,33 miljoen jaar geleden de dikke zoutpakketten. Dat de binnenzee 5,33 miljoen jaar geleden plotseling weer volliep, moet worden toegeschreven aan een stijging van het niveau van de Atlantische Oceaan, waardoor de drempel bij Gibraltar weer kon worden gepasseerd (en verder uitgeschuurd).

Hoewel hiermee nog niet alle vragen rondom de zogeheten 'Messinian salinity crisis' zijn beantwoord, geven de gevonden dateringen in ieder geval een goed houvast voor de tijdsduur van de opeenvolgende processen. Van minstens zoveel belang lijkt echter dat de onderzoekers een methode hebben weten te ontwikkelen waarin sedimenten zonder mariene fossielen toch nauwkeurig kunnen worden gedateerd. Dat opent perspectieven voor het beantwoorden van vragen over tal van andere omstreden afzettingen.

Referenties:
  • Krijgsman, W., Hilgen, F.J., Raffi, I., Sierro, F.J. & Wilson, D.S., 1999. Chronology, causes and progression of the Messinian salinity crisis. Nature 400, p. 655.
  • McKenzie, J.A., 1999. From desert to deluge in the Mediterranean. Nature 400, p. 613-614.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Crisis zoutgehalte Middellandse Zee alsnog gedateerd' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (14 augustus 1999).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl