NGV-Geonieuws 106 artikel 630

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 2005, jaargang 7 nr. 23 artikel 630

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 106! Op de huidige pagina is alleen artikel 630 te lezen.

<< Vorig artikel: 629 | Volgend artikel: 631 >>

630 Veronderstelde 'sneeuwbal aarde' kende rijk zeeleven
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Gedurende het Precambrium kwam er een tijdsinterval voor waarin de aarde volgens talrijke onderzoekers geheel bedekt was met ijs (sneeuwbal aarde). IJs zou zelfs de tropische zeeŽn geheel of op zín minst grotendeels hebben bedekt. Een dergelijke ijsuitbreiding - hoezeer ook gerechtvaardigd lijkend op basis van het voorkomen van glaciale verschijnselen - levert veel problemen op. Hoe kan bijv. een glaciale afzetting in zee ontstaan (in 'normale' gevallen gebeurt dat doordat ijsbergen die afkalven en wegdrijven van een landijsgletsjer langzaam smelten, waardoor het meegevoerde puin in zee bezinkt) als de zee volledig met ijs bedekt is, waardoor ijsbergen niet kunnen wegdrijven?

Een nieuwe vondst maakt duidelijk dat er gedurende die Precambrische ijstijd op zijn minst ťťn (groot) gebied is geweest waar de zee niet met ijs bedekt was. Een Amerikaans/Braziliaans onderzoeksteam heeft namelijk in het zuidoosten van BraziliŽ in zee gevormde schalies gevonden met een ouderdom van 740-700 miljoen jaar. Dat betekent dat ze moeten zijn afgezet gedurende de 'sneeuwbal aarde'. Op basis van paleomagnetische gegevens is bekend dat dit gebied ook destijds dicht bij de evenaar lag. Inderdaad moet het zeegebied destijds onder invloed van ijs geweest zijn, want in boorkernen van de schalie zijn steentjes gevonden (zogeheten dropstones) die - zo ver van de kust af - daar alleen terecht kunnen zijn gekomen doordat ijsbergen met gletsjerpuin het gebied bereikten en langzaam afsmolten, waarbij het meegevoerde puin in zee terecht kwam.


Boorkernen met de veel organisch materiaal bevattende schalies. Let op de 'dropstones' van kalksteen onderaan links

Het merkwaardige is echter dat de schalies waarin deze stenen terecht kwamen een uitzonderlijk grote hoeveelheid (3%) aan organisch materiaal bevatten. Dat is zoveel dat de schalies zelfs zwart zien. Dit betekent dat er gedurende de toen heersende ijstijd op zijn minst in dit gebied omstandigheden hebben geheerst die een uitbundig leven van microorganismen (de enige levende wezens uit die tijd) mogelijk maakten. Een van de gevolgen van deze vondst is dat niet langer kan worden volgehouden dat de ijsbedekking gedurende deze ijstijd vrijwel overal leven op basis van zonneenergie onmogelijk maakte; tot nu toe werd wel verondersteld dat het ijs vrijwel overal zo dik moest zijn geweest dat daaronder fotosynthese onmogelijk was, zodat er als het ware een zeer effectief milieufilter bestond. Een dikke ijsbedekking zou ook het leven van alle levensvormen waarin de cellen een duidelijke celkern hebben (eukaryoten) hebben bedreigd.

De onderzoekers hebben het organische materiaal uitvoerig onderzocht. Ze komen - mede op basis daarvan - tot de conclusie dat het gebied waarschijnlijk ijsvrij is geweest. Een dunne bedekking met zeeijs kunnen ze echter niet uitsluiten. Direct beneden dat ijs moet dan echter wel een relatief complex ecosysteem hebben bestaan, vergelijkbaar met het ecosysteem dat nu wordt aangetroffen langs de rand van het ijs dat Antarctica omringt. Daar leven complexe gemeenschappen van microscopisch kleine eukaryoten, samen met bacteriŽn waarvan sommige soorten hun energie ontlenen aan fotosynthese, en andere soorten aan andere energiebronnen. In de Ross Zee is de bioproductivieit zoín 200 g koolstof per jaar. Een vergelijkbare bioproductiviteit in de Precambrische ijstijd zou heel goed de zwarte schalie kunnen hebben opgeleverd die nu in BraziliŽ is aangetroffen. In ieder geval is duidelijk dat grote levensgemeenschappen de Precambrische ijstijd konden doorstaan.

Referenties:
  • Olcott, A.N., Sessions, A.L., Corsetti, F.A., Kaufman, A.J. & Oliviera, T.F. de, 2005. Biomarker evidence for photosynthesis during Neoproterozoic glaciation. Science 310, p. 471-474.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Alison Olcott, Department of Earth Sciences, University of Southern California, Los Angeles, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl