NGV-Geonieuws 107 artikel 631

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 December 2005, jaargang 7 nr. 24 artikel 631

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 107! Op de huidige pagina is alleen artikel 631 te lezen.

<< Vorig artikel: 630 | Volgend artikel: 632 >>

631 Op zonlicht gebaseerd leven vertoefde in Siluur op rand van eeuwige duisternis
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Zwarte schalies worden vrijwel altijd geÔnterpreteerd als afzettingen die gevormd werden in een permanent zuurstofarm of zelfs zuurstofloos milieu, gewoonlijk een diepe zee. Vaak komen in dergelijke afzettingen radiolariŽn voor, die na hun afsterven uit het oppervlaktewater naar de zeebodem zijn gezakt. De hoeveelheid van die radiolariŽn kan zo groot zijn dat de schalie op den duur (onder invloed van diagenetische processen) veranderd in hetzij een schaliepakket met daarin banden van vuursteen (radiolariet), hetzij een min of meer verkiezelde schalie. In het geval van een zwarte schalie wordt het verkiezelde pakket (of de radiolariet) ook zwart. Dergelijke zwarte, vuursteenachtige gesteenten met veel (vaak maar niet altijd nog goed herkenbare) radiolariŽn wordt lydiet genoemd. Met het ijs zijn gedurende het Saalien veel van dergelijke lydieten naar ons land vervoerd. Vanwege hun diepzwarte kleur zijn ze geliefd bij verzamelaars van zwerfstenen.


Op Stanieria gelijkende cyanobacteriŽn uit het Vroeg-Siluur (beeld is ca. 1000 micron breed)


Opname met de scanning electron microscope van een met zuur geŽtste mat van cyanobacteriŽn uit het Vroeg-Siluur (maatbalk 10 micron).


In Polen zijn nu zwarte radiolarieten gevonden die aantonen dat dergelijke gesteenten niet altijd in een diepe zuurstofarme of zelfs zuurstofloze zee zijn ontstaan. De gevonden pakketten, die uit het Vroeg-Siluur stammen, bevatten namelijk een soort verkiezelde algenmatten die zijn opgebouwd door kolonievormende cyanobacteriŽn (een soort symbiose tussen blauwalgen en andere microorganismen). De in deze pakketten aangetroffen cyanobacteriŽn vertonen grote overeenkomst met sommige moderne groepen, en mede daarom moet worden aangenomen dat het gaat om organismen die hun energie ontleenden aan zonlicht. Omdat zonlicht in water tot hooguit enkele tientallen meters doordringt, betekent dit dat het contactvlak tussen de 'algenmatten' en het water relatief ondiep was; waarschijnlijk gaat het om het niveau tot waar nog net een beetje zonlicht kon doordringen (de dysfotische zone).


Ontsluiting bij Zdanow (Bardzkie Gebergte,
Sudeten, Polen) in de vuursteenhoudende schalies uit het Vroeg-Siluur


Detail van de lagen radiolariet (lydiet) bij Zdanow


Onder dergelijke omstandigheden hangt het van de concentratie van sulfiden (zwavelverbindingen) in het zeewater af of ze fotosynthese bedrijven waarbij zuurstof vrijkomt of niet. Dat betekent ook dat het zuurstofgehalte in het zeewater hiermee verband houdt. In het geval van de schalies die in Polen zijn aangetroffen, hebben er waarschijnlijk afwisselend van deze omstandigheden geheerst. Het meest voor de hand ligt daarom dat de organismen leefden op de bodem van een ondiepe maar open zee. Die interpretatie past ook goed in het verdere paleogeografische beeld, en stemt ook goed overeen met de aanwezige fossiele resten van andere organismen zoals acritarchen, chitinozoŽn en graptolieten. Een en ander betekent dat deze cyanobacteriŽn in het Vroeg-Siluur, althans in Zuid-Polen, leefden op de grens van de duisternis, in ieder geval in een milieu dat veel minder zonlicht ontvang dan nu gewoon is voor algen.

Referenties:
  • Kremer, B. & Kazmierczak, J., 2005. Cyanobacterial mats from Silurian black radiolarian cherts: phototrophic life at the edge of darkness? Journal of Sedimentary Research 75, p. 897-906.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Jozef Kazmierczak, Institute of Paleobiology, Polish Academy of Sciences, Twarda (Poland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl