NGV-Geonieuws 107 artikel 635

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 December 2005, jaargang 7 nr. 24 artikel 635

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 107! Op de huidige pagina is alleen artikel 635 te lezen.

<< Vorig artikel: 634 | Volgend artikel: 636 >>

635 Basaltuitvloeiingen van de Karoo waren te langzaam voor massauitsterving
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In de loop van de geologische geschiedenis zijn er herhaaldelijk perioden opgetreden waarin enorme massa’s basalt uitvloeiden. De bekendste basaltvoorkomens van deze soort zijn de Deccan Traps en de Siberian Traps. De grote basaltuitvloeiingen vonden vaak tijd in geologisch gezien korte tijd (ca. 1-1,5 miljoen jaar), en ze worden daarom vaak in verband gebracht met plotseling veranderende klimaatomstandigheden die mede oorzaak waren voor massauitstervingen. Inderdaad blijkt het tijdstip waarop grote basaltplateaus werden gevormd veelal samen te vallen met massauitstervingen. Zelfs de lang ondubbelzinnig aan een meteorietinslag toegeschreven massauitsterving op de K/T-grens wordt door steeds meer onderzoekers beschouwd als een gebeurtenis waarbij de vorming van de Deccan Traps op z’n minst een belangrijke rol speelde (zie ook Geonieuws 615).


De aarde is overdekt met plaatsen met grote basaltuitvloeiingen

Een van de grote basaltprovincies op aarde is de Karoo. Deze basalten komen voor in een gebied van zo’n 3 miljoen vierkante kilometer, dat Zuid-Afrika, Antarctica, Australië en Nieuw-Zeeland omvat, gebieden die destijds een geheel vormden in het supercontinent Pangea. De basaltuitvloeiingen traden omstreeks 180 miljoen jaar geleden op, toen Pangea zich opsplitste en de Indische Oceaan werd gevormd. Bij de magmatische activiteit die optrad tijdens deze scheuring van Pangea werden niet alleen basaltplateaus gevormd, maar ook in zich in alle richtingen radiaal uitstrekkende basaltische dykes. Hoewel het in de Karoo basaltprovincie gaat om zeer grootschalige uitvloeiingen, lijkt er geen massauitsterving te zijn opgetreden.

De reden voor het uitblijven van een massauitsterving is duidelijk geworden door onderzoek waarbij 38 monsters radiometrisch zijn gedateerd (40Ar/39Ar). Hiertoe werden onverweerde, zorgvuldig geselecteerde plagioklaaskristallen uit basaltische en doleritische gesteenten gebruikt; deze waren afkomstig uit uiteenlopende gebieden in Zuid-Afrika en van eveneens uiteenlopende stratigrafische niveaus. Uit deze dateringen komt een goed beeld naar voren van de ontwikkeling van de basaltuitvloeiingen.


Basaltische dyke in de Karoo, deel uitmakend van een stelsel van 1000 km lang en 150 km breed


Steilwand in de basalten van Lesotho


Uit de dateringen blijkt dat er weliswaar plaatselijk heftige maar kortstondige uitvloeiingen plaatsvonden, maar dat het totale proces meer dan 8 miljoen jaar gevergd moet hebben. De onderzoekers verklaren dit verschil met de meeste andere grote uitvloeiingen (die worden toegeschreven aan de gevolgen van het opstijgen van 'pluimen' van heet mantelmateriaal) door aan te nemen dat de Karoo basalten ontstonden door het over grote afstanden opsmelten van een meer dan 100 km dikke lithosfeermantel.


Basaltuitvloeiingen van de Karoo komen in geheel Lesotho (een enclave binnen Zuid-Afrika) voor

De relatief lange periode waarin de uitvloeiingen plaatsvonden, 'verdunde' als het ware het effect ervan op het klimaat - en daarmee ook op flora en fauna. Kennelijk kreeg de natuur de gelegenheid om zich, na een fase van uitvloeiingen, weer voldoende te herstellen voordat er een nieuwe uitvloeiingsfase optrad. Een nieuw bewijs hoe groot het herstellend vermogen van de natuur is.

Referenties:
  • Jourdan, F., Féraud, G., Bertrand, H., Kampunzu, A.B., Thoso, G., Watkeys, M.K. & Gall, B. le, 2005. Karoo large igneous province: brevity, origin, and relation to mass extinction questioned by new 40Ar/39Ar age data. Geology 33, p. 745-748.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Fred Jourdan, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl