NGV-Geonieuws 109 artikel 643

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Januari 2006, jaargang 8 nr. 2 artikel 643

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 109! Op de huidige pagina is alleen artikel 643 te lezen.

<< Vorig artikel: 642 | Volgend artikel: 644 >>

643 De 9 minuten durende explosieve uitbarsting van de Stromboli
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 28 december 2002 begon uit de Stromboli weer lava te stromen; dat duurde tot 22 juli 2003. De uitbarsting was, zoals gewoonlijk, onregelmatig. Op 5 april 2003 vond er een explosieve eruptie plaats die zowel kort als krachtig was. Deze zogeheten paroxysmale uitbarsting duurde slechts 9 minuten, maar de uitbarsting was zo heftig dat die geldt als een van de meest explosieve erupties van de afgelopen 100 jaar. De gebeurtenissen voor, tijdens en na deze uitbarsting zijn rechtstreeks - gedeeltelijk vanuit een helikopter - waargenomen, en tegelijk werden meetgegevens verzameld. Dat heeft geleid tot een gedetailleerde reconstructie van de explosieve eruptie.


De explosieve uitbarsting op 5 april 2003


Eruptie van de Stromboli later in 2003


Een maand voor de explosieve uitbarsting begon de uitstoot van as toe te nemen; ook begon de temperatuur op de bodems van de kraters op de top van de Stromboli te stijgen. Ook nog in maart kon worden vastgesteld dat zogeheten juveniele (d.w.z. pas uit het magma vrijgekomen) bestanddelen in de uitgestoten asdeeltjes in hoeveelheid geleidelijk toenamen. Daaruit kan worden afgeleid dat het magma in de kraterpijp langzaam steeg. De openingen waaruit hete gassen ontsnapten uit de bodem van de kraters op de top van de Stromboli werden soms afgesloten. Dat kwam steeds vaker voor, totdat deze krateropeningen vrijwel voortdurend waren geblokkeerd. De oorzaak daarvan was dat in de lucht uitgestoten materiaal deels op de binnenzijden van de kraters terugviel; die hellingen werden daardoor steeds steiler, waardoor af en toe afstortingen plaatsvonden. Dit bleef zo totdat de paroxysmale uitbarsting plaatsvond.

Drie minuten voordat de grote uitbarsting plaatsvond, steeg de temperatuur in een van de drie kraters op de top aanzienlijk; tegelijk werd de rookpluim uit deze krater veel dichter. Uit deze krater begon 32 seconden voor de grote uitbarsting roodgekleurde as te spuiten. Vervolgens trad een gigantische explosie op die het toevoerkanaal opende. Dat gebeurde explosief omdat de druk zich gedurende drie maanden onder de prop van afgestort hellingmateriaal steeds verder had opgebouwd. Overigens speelde waarschijnlijk ook een rol dat het opstijgende magma in contact kwam met een watervoerende laag, waardoor het in die laag ‘opgesloten’ water plotseling in stoom werd omgezet. De paroxysmale uitbarsting ging gepaard met een sterke schokgolf die om 07h13’37” door een seismisch netwerk werd geregistreerd.


Lavafontein van de Stromboli

Bij deze uitbarsting kwam eerst materiaal vrij uit krater 1; dit werd 15 seconden later gevolgd door krater 3, die ongeveer 100 m verderop ligt. De snelheid waarmee vulkanisch materiaal de lucht in werd geschoten bedroeg aanvankelijk zo’n 80 m/s (ca. 290 km/uur), maar liep daarna nog op toen de pluimen uit beide kraters zich vermengden. De rookpluim steeg op tot een hoogte van een kilometer boven de top van de vulkaan, en explosieve uitbarstingen gingen door bij krater 3.

Bij deze uitbarstingen kwamen op een gegeven ogenblik blokken met een grootte tot 4 m terecht in het dorpje Ginostra aan, waardoor twee huizen werden verwoest. Dat luidde tegelijk het einde in: de kracht van de eruptie nam weer af, waardoor de oorspronkelijke - min of meer stabiele - situatie met rustig uitvloeiend magma weer werd hersteld. In de hierop volgende maanden kwamen nog wel enkele grote uitbarstingen voor, mar die waren veel minder heftig dan de uitbarsting van 5 april.

Referenties:
  • Calvari, S., Spampinato, L. & Lodato, L., 2005. The 5 April 2003 vulcanian paroxysmal explosion at Stromboli volcano (Italy) from field observations and thermal data. Journal of Volcanology and Geothermal Research 149, p. 160-175.

Foto van de uitbarsting op 5 april 2003 welwillend ter beschikking gesteld door Sonia Calvari, Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Sezione di Catania, Catania (Italië).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl