NGV-Geonieuws 110 artikel 647

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2006, jaargang 8 nr. 3 artikel 647

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 110! Op de huidige pagina is alleen artikel 647 te lezen.

<< Vorig artikel: 646 | Volgend artikel: 648 >>

647 Tyrannosaurus rex had vorstelijke zintuigen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op de 65e jaarvergadering van de Society of Vertebrate Paleontology is nog duidelijker geworden dat de ‘tirannieke hagedissenkoning’ (Tyrannosaurus rex) zeer goed ontwikkelde zintuigen had. Al veel langer werd verondersteld dat hij een zeer scherpe reuk moet hebben gehad; dat beeld is opnieuw bevestigd, zij het dat het reukvermogen nu iets minder extreem is gebleken dan sommige paleontologen eerder veronderstelden. Daar staat tegenover dat ook zijn gehoor en zijn gezichtsvermogen zeer goed moeten zijn geweest.

Een en ander blijkt uit studies die zijn verricht aan het skelet van dit vervaarlijke roofdier, waarbij via scans ook een nauwkeurig beeld kon worden verkregen van het inwendige van het skelet, bijv. de precieze vorm van de hersenholte, met daarin alle details die informatie geven over de zintuigen. Overigens heeft het beeld van een roofdier, zoals dat eigenlijk een eeuw lang heeft bestaan - onder meer op basis van zijn enorme, scherpe tanden - even geleden onder het idee dat T. rex een aaseter was. Dat idee kwam in 1999 op nadat met tomografie (waarmee via een computer een 3-D beeld wordt verkregen van het inwendige van een voorwerp door als het ware miniem dunne ‘plakjes’ in beeld te brengen) bij het skelet van het bekendste exemplaar van T. rex (‘Sue’) was vastgesteld dat het dier een zeer goed ontwikkeld reukorgaan moet hebben gehad. Een dergelijk goed reukvermogen werd verondersteld te passen bij een dier dat de geur van dode dieren op grote afstand moet kunnen opvangen. Die veronderstelling lijkt nu, na vergelijking van de specifieke structuren in de hersenen met die van vogels en krokodillen (de meest nabije nog levende verwanten van Tyrannosaurus) niet meer houdbaar: de reusachtige dino gebruikte zijn reukzin waarschijnlijk om levende prooi te lokaliseren.


Skelet van Tyrannosaurus rex in het Royal Tyrell Museum of Paleontology (Drumheller, Canada)


Op scan gebaseerde schedel van T. rex met daarin (paars) de hersenholte, waarin (rode pijl) de organen voor reukzin en het binnenoor (rood)


Ook het gehoor van T. rex moet zeer scherp zijn geweest zoals blijkt uit scans die het 3-D beeld van het gehoororgaan hebben gereconstrueerd. In het binnenoor (met hamer, aambeeld en stijgbeugel, net als bij de mens) groeiden fijne haartjes die de beweging van vloeistof eromheen opmerkten, en zo hielpen om de hersenen te informeren hoe het lichaam bewoog, waardoor de ogen beter op de prooi gericht konden blijven. Bij recente dieren kan uit het gehoorkanaal worden opgemaakt hoe ze hun kop houden als ze intens luisteren.T. rex zou - als dit ook voor hem opging - zijn hoofd in dat geval 5-10° omlaag gehouden hebben. Zo’n stand helpt bij recente grote dieren met een lange snuit ook om beter te zien wat er recht voor hen is.

Het gezichtsvermogen van T. rex is eveneens (op zeer creatieve wijze) onderzocht. Zijn ver uit elkaar staande ogen gaven hem een breed blikveld met goede dieptewerking. Zijn blikveld bestreek maximaal 55°, ook weer precies wanneer hij zijn kop zo’n 10° omlaag hield. Een dergelijk blikveld komt overeen met dat van een havik.

De specialisten op de bijeenkomst zijn het er alle over eens dat de reukzin, gezichtsvermogen en gehoor van T. rex alle uitzonderlijk waren. Hoewel nog een enkele specialist volhoudt dat het dier waarschijnlijk een aaseter was, zijn bijna alle in dino´s gespecialiseerde paleontologen het er nu over eens dat het een jager was. Een jager met zulke uitzonderlijk goede zintuigen dat hij de soortnaam rex (koning) ten volle verdient.

Referenties:
  • Stokstad, E., 2005. Tyrannosaurus rex gets sensitive. Science 310, p. 966-967.

Foto welwillend ter beschikking gesteld door Philip Currie, Royal Tyrell Museum of Palaeontology, Drumheller, Alberta (Canada); tekening (op basis van scans) welwillend ter beschikking gesteld door Larry Witmer , Department of Biomedical Sciences, Ohio University, Athens (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl