NGV-Geonieuws 111 artikel 651

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2006, jaargang 8 nr. 4 artikel 651

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 111! Op de huidige pagina is alleen artikel 651 te lezen.

<< Vorig artikel: 650 | Volgend artikel: 652 >>

651 Geologisch onderzoek lokaliseert oude Phoenisische havens
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Phoeniciėrs waren in de oudheid belangrijke zeevaarders, die langs de kusten van vrijwel de hele Middellandse Zee handel dreven, en daar ook tal van kolonies stichtten. Hun belangrijkste havensteden waren Tyrus en Sidon (nu Soer en Saida, in Libanon). De havens hebben, net als de Phoeniciėrs zelf, een lange geschiedenis, die teruggaat tot omstreeks 3000 v.Chr., de bronstijd. Pas in 538 v.Chr. kwam er een einde aan de macht van de Phoeniciėrs, waarmee ook hun vooraanstaande rol in de handel op de Middellandse Zee verloren ging. Ze bleven echter nog lang een zeevarend volk dat ook zorg besteedde aan de havens, maar vanaf ca. 1000 n.Chr. ging het belang van de havensteden snel achteruit; op den duur gingen de oude havens van Tyrus en Sidon zelfs geheel verloren, deels ook door natuurlijke oorzaken. Hun ligging was ook niet meer bekend. Door geologisch onderzoek, waarbij gebruik werd gemaakt van technieken zoals boringen, sonar, hogeresolutie lithostratigrafie en radiometrische ouderdomsbepalingen, zijn die twee havens nu teruggevonden. Bij dat geologische onderzoek heeft men ook de ontwikkeling van de havens kunnen reconstrueren.


Het boren naar de sedimenten uit de oude haven van Tyrus

Vanaf ongeveer 3000 v.Chr. legden boten aan in natuurlijke inhammen in de kust en in kleine baaien. Bij Sidon vonden de onderzoekers bijvoorbeeld in de boorkernen uit de afzettingen van de als landingsplaats meest gebruikte baai schaaldieren die wijzen op een brakke lagune. De fossielen wijzen er ook op dat het een goed beschutte baai moet zijn geweest. Omstreeks 1200 v.Chr. begonnen de Phoeniciėrs kunstmatige havens te bouwen. Dat was op een moment dat, zoals uit archeologische vondsten bekend is, het scheepsverkeer en de handel over de Middellandse Zee in een stroomversnelling terecht kwamen. Een grote verandering trad op toen de Romeinen omstreeks 300 v.Chr. het beton uitvonden. Daarmee werd het voor de Phoeniciėrs mogelijk om technisch uitgekiende havens aan te leggen. Die havens bereikten hun hoogtepunt in de Grieks-Romeinse en de Byzantijnse tijd, tussen 332 en ca. 1000 n.Chr.


Het huidige Tyrus vanuit de lucht

De oorzaak van de daarop volgende achteruitgang van Sidon was waarschijnlijk een gevolg van natuurlijke oorzaken: relatieve zeespiegelstijging (waarschijnlijk door regionale bodemdaling). Boorkernen geven aan dat zich een strand ontwikkelde en dat de brakwater lagune veranderde in een onbeschermde, open zee. Daarnaast speelde er een ander probleem. Al gedurende de Grieks-Romeinse en Byzantijnse periode hadden de Phoeniciėrs moeite om de haven van Tyrus open te houden. Die dreigde dicht te slibben doordat veel slib uit het achterland werd aangevoerd, vooral via de rivier de Litani, als gevolg van intensieve landbouw en bouwactiviteit, waardoor de erosie werd bevorderd. Daarnaast werd de haven bovendien gebruikt om er op grote schaal afval in te dumpen.


Het kasteel langs de kust bij Sidon hoort niet bij de Phoenisische maar bij de ‘recente’ geschiedenis: het stamt uit de tijd van de kruistochten

Omdat zowel Tyrus als Sidon waren gebouwd aan het uiteinde van een kleine delta die zich nauwelijks uitbouwde, liggen deze plaatsen niet (zoals Marseille en New Orleans, inmiddels ver landinwaarts. Dat verklaart ook waarom de oude havens van Tyrus en Sidon vlak bij, en zelfs gedeeltelijk onder, de recent sterk uitgebreide steden liggen.

Referenties:
  • Marriner, N., Morhange, C., Dourmet-Serhal, C. & Carbonel, P., 2006. Geoscience rediscovers Phoenicia’s buried harbors. Geology 34, p. 1-4.
  • Marinner,N. & Morhange, C., 2006. Geoarchaeological evidence for dredging in Tyre's ancient harbour, Levant. Quaternary Research 65, p. 164-171.

Foto’s van boring en Tyrus welwillend ter beschikking gesteld door Nick Marriner, Centre National de la Recherche Scientifique CEREGE IUF UMR 6635, Aix-en-Provence (Frankrijk).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl