NGV-Geonieuws 111 artikel 654

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Februari 2006, jaargang 8 nr. 4 artikel 654

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 111! Op de huidige pagina is alleen artikel 654 te lezen.

<< Vorig artikel: 653 | Volgend artikel: 655 >>

654 Twee nieuwe, diepe, meren ontdekt onder 3 km dikke ijskap van Antarctica
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geofysica ! Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het Vostok-meer is het bekendste subglaciale meer van Antarctica, maar er zijn inmiddels meer dan 100 soortgelijke meren bekend. Die zijn allemaal veel kleiner dan het Vostok-meer. Nu zijn er, op zon 250 km ten noorden van het Vostok-meer (en evenwijdig daaraan) twee nieuwe grote meren ontdekt onder de ter plaatse ruim 3 km dikke ijskap. Een daarvan heeft, op basis van zijn positie, de naam 90E-meer ontvangen; het andere, dat onder het Russische onderzoekstation Sovetskaya ligt, is het Sovetskaya-meer genoemd. Waarschijnlijk is het water van de meren zon 35 miljoen jaar geleden door het ijs van de buitenwereld afgesloten; biologen zijn daarom van mening dat er - net als voor het Vostok-meer wordt verondersteld - nog organismen van een 'fossiel' ecosysteem in kunnen voorkomen. Die zouden hun energie kunnen ontlenen aan voedingsstoffen die via breukvlakken in het water terechtkomen.


Satellietopname met de positie van het 90E-meer. Het gestippelde vierkant is meer gedetailleerd weergegeven in de andere figuur

De meren zijn ontdekt door gegevens te combineren van diverse geofysische methoden. Het gaat daarbij om radar die in het ijs doordrong, zwaartekrachtsmetingen, satellietbeelden, hoogtemetingen met laserapparatuur en de gegevens van een Russische poolexpeditie uit 1958-1959. De omtrek van de meren is (zij het wel mede door de nu bekende gegevens - aan het ijsoppervlak te herkennen door oneffenheden die op satellietbeelden te zien zijn. Bovendien vertoont de ijskap, waar hij op de meren drijft, een geringe inzakking, die met radar en nauwkeurige hoogtemetingen is vast te stellen. Uit de gegevens is af te leiden dat het 90E-meer een oppervlakte heeft van zon 2000 km2, terwijl het Sovetskaya-meer ca. 1600 km2 bestrijkt. Weliswaar zijn beide meren dus aanzienlijk kleiner dan het Vostok-meer (14.000 km2), maar ze zijn qua grootte nu toch duidelijk nummer 2 en 3 van de subglaciale meren op Antarctica.


Topografische context van het subglaciale 90E-meer en het Sovetskaya-meer (onder het Sovetskaya onderzoeksstation). Witte driehoekjes geven kleinere subglaciale meren aan

Zwaartekrachtsmetingen in 2000 en 2001 hebben informatie gegeven over de diepte van deze twee meren. Er blijkt ter plaatse van de twee meren een duidelijk 'tekort' aan zwaartekracht te bestaan. Uit de waarden kan daarom worden afgeleid dat de beide meren niet in onderliggend ijs zijn gesitueerd, maar in hard gesteente. Er moet tenminste 900 m gesteente zijn 'verdwenen', wat betekent dat de meren minstens die diepte moeten hebben. Omdat de meren ook nog precies evenwijdig aan het Vostok-meer liggen, moet wel geconcludeerd worden dat de ruimte voor de meren in de ondergrond is geschapen door (tektonische) inzakking, waarschijnlijk in de vorm van een soort slenken. Dergelijke 'tektonische' meren kunnen, in tegenstelling tot meren die bijv. door de inslag van een hemellichaam ontstaan of die door gletsjers worden uitgeschuurd, niet gemakkelijk met sediment worden opgevuld (waar zou dat vandaan moeten komen?), en blijven dus langdurig met water gevuld. Door de geothermische warmtestroom, in combinatie met de isolerende werking van de ruim 3 km dikke ijskap, bevriest het water in de meren niet, ondanks de zeer lage temperasturen (tot -80 C) die aan het ijsoppervlak kunnen voorkomen.

Referenties:
  • Bell, R.E., Studinger, M., Fahnestock, M.A. & Shuman, C.A., 2006. Yectonically controlled subglacial lakes on the flanks of the Gamburtsev subglacial mountains, East Antarctica. Geophysical research Letters 33, doi:10.1029/2005GL025207.

Fotos: Lamont-Doherty Earth Observatory of Columbia University, Palisades, NY (Verenigde Staten van America).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl