NGV-Geonieuws 112 artikel 657

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2006, jaargang 8 nr. 5 artikel 657

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 112! Op de huidige pagina is alleen artikel 657 te lezen.

<< Vorig artikel: 656 | Volgend artikel: 658 >>

657 Sahara veel ouder dan gedacht
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De Sahara kon, zij het lang geleden, nog goed door mensen worden bereisd. Het gebied heeft namelijk tal van klimaten gekend in de afgelopen tienduizenden jaren. Nog slechts enkele duizenden jaren geleden heerste er een vochtig klimaat, en liepen er talrijke rivieren. Er was zelfs een zeer groot meer aanwezig (het Mega-Tsjaad-meer). Daarvoor vond er een afwisseling van drogere en natte perioden plaats, maar op basis van de tot nu toe bekende gegevens werd aangenomen dat de woestijnvorming niet eerder dan ca. 86.000 jaar geleden begon. Dat idee blijkt volledig onjuist: nieuw onderzoek heeft uitgewezen dat de Sahara - of althans een deel daarvan - al 7 miljoen jaar geleden een woestijn vormde.


Schedel van Sahelanthropus tchadensis, de oudst bekende hominide

Dat blijkt uit onderzoek in het Bekken van Tsjaad, waar de Djoerab-woestijn een deel vormt van de Sahara. Dit gebied is vooral bekend geworden door het onderzoek naar vroege hominiden. Dat heeft onder meer geleid tot de vondst van Sahelanthropus tchadensis, de oudst bekende hominide, en van Australopithecus bahrelghazali, de oudst bekende vertegenwoordiger van het geslacht Australopithecus.


Deels geërodeerd duin van 7 miljoen jaar oud en recente duinen in de Djoerab-woestijn

Dat onderzoek naar de vroegste hominiden heeft uiteraard geleid tot onderzoek naar de omstandigheden waaronder ze leefden. In dat kader is er inmiddels veel onderzoek gedaan naar de flora en fauna uit die tijd, maar ook is het vroegere milieu onderzocht op basis van bewaard gebleven sedimenten. Daarbij hebben onderzoekers in het gebied rondom Toros Ménalla, in het hartje van de Djoerab-woestijn, 'fossiele' duinen aangetroffen die deel uitmaakten van een zandzee (een woestijn met geďsoleerde zandduinen) die zo’n 7 miljoen jaar geleden (gedurende het Boven-Mioceen) het gebied bedekte. Het zeer droge tijdsinterval waarin deze zandzee bestond, werd later gevolgd door een iets minder droge tijd waarin af en toe (na een regenbui) tijdelijk riviertjes stroomden.


Dwarssectie door een fossiel duin in de Djoerab-woestijn

Voorlopige waarnemingen wijzen uit dat wisselende klimaatomstandigheden ook al eerder plaatsvonden, mogelijk gedurende de laatste tienmiljoen jaar. Relatief zeer sterke en snelle afwisselingen van vochtiger en droge klimaten traden op gedurende het Pleistoceen, toen vooral het noordelijk halfrond diverse malen een sterke vergletsjering onderging. Die afwisseling van ijstijden en interglacialen kan in Afrika worden teruggevonden in de vorm van pluvialen (tijden met veel neerslag) en interpluvialen, maar dat was al langer bekend.

Referenties:
  • Schuster, M., Duringer, Ph., Ghienne, J.-F., Vignaud, P., Mackaye, H.T., Likius, A. & Brunet, M., 2006. The age of the Sahara desert. Science 311, p. 821.

Foto’s van de duinen (Philippe Duringer) ter beschikking gesteld door het Centre National de la Recherche Scientifique.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl