NGV-Geonieuws 114 artikel 666

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 April 2006, jaargang 8 nr. 7 artikel 666

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 114! Op de huidige pagina is alleen artikel 666 te lezen.

<< Vorig artikel: 665 | Volgend artikel: 667 >>

666 Gran Canaria waarschijnlijk getroffen door grote tsunami
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er doen regelmatig verhalen de ronde dat afglijdingen - of instortingen - van vulkaanflanken op de Canarische Eilanden kunnen leiden tot geweldige rampen. Die zouden dan vooral voortvloeien uit de enorme vloedgolven (tsunami's) die bij een dergelijk proces zouden worden opgewekt. Volgens bepaalde rampscenario's zou zelfs New York door zo'n voorval op de Canarische Eilanden voor een groot deel kunnen worden verwoest.

Uit de lucht gegrepen zijn dergelijke doemverhalen niet, want veel vulkaanhellingen zijn instabiel; afglijdingen vinden dan ook regelmatig plaats. Soms komen dergelijke afglijdingen in zee terecht, wat zou kunnen leiden tot een grote vloedgolf, maar het proces verloopt vaak zo langzaam dat er - hoewel het kan gaan om afglijdingen met een volume van enkele kubieke kilometers - geen noemenswaardige golven ontstaan.


Het dal van Agaete, waar de afzettingen van een
tsunami zijn aangetroffen


Gran Canaria is, net als de overige
Canarische Eilanden, in feite een vulkaan


De geologische tijd is echter zo lang dat er talrijke aanwijzingen zijn dat er vroeger wel degelijk catastrofale vloedgolven zijn ontstaan door plotseling instorten of afglijden van een vulkaan die vlak aan zee ligt. Zo zijn er onlangs dergelijke aanwijzingen gevonden op Gran Canaria. In een aantal dalen, waaronder het dal van Agaete, zijn namelijk langs de dalwanden conglomeraten aangetroffen die geen deel uitmaken van de pakketten waarin het dal is geërodeerd; ze zijn als het ware tegen de dalhellingen aangeplakt. Het gaat om conglomeraten die bestaan uit al dan niet afgeronde vulkanische brokstukken van allerlei soort, waartussen zich fossielen (onder andere mariene schelpen) bevinden die vaak gebroken zijn en die niet in levenspositie zitten). Op basis van deze karakteristieken moet worden aangenomen dat het om materiaal gaat dat uit zee het dal in is getransporteerd.

Met een normale springvloed kan dat echter niet zijn gebeurd, want de conglomeraten komen voor op hoogtes van 41-188 m boven zeeniveau, en die hoogte kan niet worden verklaard door vroege hogere zeespiegelstanden of door tektoniek. Toch moet het materiaal door water zijn afgezet, zoals blijkt uit de gelaagdheid en de sedimentaire karakteristieken van die lagen. De enig mogelijke verklaring lijkt daarom dat het materiaal is meegevoerd door enorme vloedgolven, zoals die bij een zeebeving optreden, of zoals die ontstaan wanneer een grote hoeveelheid materiaal plotseling in zee valt.


De kust bij Güímar op Tenerife vertoont, recht tegenover Agaete, een morfologie die op een grote afglijding van de Teide wijst


De Teide op Tenerife, waarvan afglijdingen ook nu een risico vormen


Dat laatste lijkt het geval te zijn geweest, want op een van de andere Canarische Eilanden, Tenerife, waarvan de vorm voornamelijk wordt bepaald door de Teide (een vulkaan die hoger is dan de Mont Blanc), heeft ooit een grote afstorting plaatsgevonden. Dat blijkt uit de morfologie van het eiland bij het plaatsje Güímar, waar duidelijk een enorm pakket (van meer dan 30 km3, mogelijk wel 120 km3) is weggegleden. En 'toevallig' ligt Güímar recht tegenover Agaete. Daarom lijkt een oorzakelijk verband heel goed mogelijk.

Dateringen sluiten dat zeker niet uit: de conglomeraten bij Agaete kunnen niet exact worden gedateerd, maar moeten tussen 1,75 miljoen en 32.000 jaar geleden zijn afgezet. De afglijding bij Güímar kan evenmin nauwkeurig worden gedateerd, maar moet minder dan 830.000 jaar geleden hebben plaatsgevonden. De gevonden dateringen zijn dus in ieder geval niet met elkaar in strijd.

Referenties:
  • Pérez-Torrado, F.J., Paris, R., Cabrera, M.C., Schneider, J.-L., Wassmer, P., Carracedo, J.-C., Rodríguez-Santana, Á. & Santana, F., 2006. Tsunami deposits related to flank collapse in oceanic volcanoes: the Agaete Valley evidence, Gran Canary, Canary Islands. Marine Geology 227, p. 135-149.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl