NGV-Geonieuws 115 artikel 671

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2006, jaargang 8 nr. 8 artikel 671

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 115! Op de huidige pagina is alleen artikel 671 te lezen.

<< Vorig artikel: 670 | Volgend artikel: 672 >>

671 Merkwaardige vulkanische aswolk veroorzaakte grote schade
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 3 november 2002 barstte de vulkaan Reventador in Ecuador, zo'n 100 km van de hoofdstad Quito, explosief uit na eerder 7 uur stoomwolken te hebben uitgeblazen. De explosieve uitbarsting veroorzaakte een wolk van deeltjes en gassen die tot 17 km hoogte opsteeg. Deze wolk had een uitzonderlijke vorm: hij leek met zijn opstijgende kolom met aan de top een parapluvorige verbreding sterk op de wolk zoals die bekend is van proeven met kernwapens. Opvallend was verder dat de wolk aan de zijkant een onregelmatig golvend patroon vertoonde, ongeveer zoals de rand van een doopvontschelp.


De vulkanische wolk die op 3 november tot 16-17 km hoogte reikte (fotograaf onbekend).

Een dergelijke vorm ontstaat wanneer de vloeistoffen in de kolom niet meer voldoende warm zijn om verder op te stijgen. Dat is zeer ongewoon bij een vulkanische uitbarsting: er is slechts één eerdere - maar niet goed gedocumenteerde - eruptie die eenzelfde soort wolk opleverde. In het geval van de Reventador moet er - zoals daartoe uitgevoerde experimenten uitwijzen - veel koud gruis van de geëxplodeerde top van de vulkaan in de wolk zijn meegevoerd, die veel van de 'vulkanische' warmte uit de gassen heeft geabsorbeerd en daarmee de temperatuur omlaag gebracht.


De golvende zijkant van de 'paraplu' (foto Armando Alvarez Sánchez)

Hoewel de explosieve wolk op veel plaatsen is waargenomen, was het onmogelijk om aan de hoge kolom directe waarnemingen te doen (de motoren van vliegtuigen die zo'n wolk passeren gaan stuk door de vele asdeeltjes - en grotere brokstukken - in een dergelijke wolk. Op basis van veldwaarnemingen en foto's is echter wel een redelijke schatting te maken van de afmetingen. Daaruit blijkt dat de 'paraplu' een doorsnede had van ca. 3,5 km. Op zijn totale omtrek van zo'n 11 km hadden de 'golven' een golflengte van ongeveer 700 m. De parapluvormige kop had een dikte van ongeveer 900 m en de kolom daaronder had een doorsnede van ongeveer een kilometer.

Door de snelle afkoeling van de wolk hoog in de lucht - waardoor de wolk minder dicht werd en daarom zwaarder dan de hetere kolom daaronder - stortte hij betrekkelijk snel in elkaar, waarbij in korte tijd dus veel as, vloeistof en ook gassen op aarde terugvielen. Dat leidde tot het ontstaan van gloedwolken, die via dalen bergafwaarts raasden, tot wel 9 km ver.


De nog met grote snelheid uit de krater opstijgende kolom (licht)
met daaromheen terugvallende aswolken (donker) (foto Techint Co.)

Omdat het materiaal van grote hoogde terugviel, had het een grote energie. Dat maakte de gloedwolken op de vulkaanhellingen extra energierijk. Dat is waarschijnlijk de oorzaak van de schade die werd aangericht: aan de oostelijke voet van de Reventador werden de snelweg naar de olievelden, evenals als twee pijpleidingen voor ruwe olie en één pijpleiding voor raffinageproducten ernstig beschadigd.

Referenties:
  • Chakraborty, P., Gioia, G. & Kieffer, S., 2006. Volcán Reventador's unusual umbrella. Geophysical Research Letters 33, L05313, doi:10.1029/2005GL024915, 5 pp.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl