NGV-Geonieuws 115 artikel 672

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2006, jaargang 8 nr. 8 artikel 672

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 115! Op de huidige pagina is alleen artikel 672 te lezen.

<< Vorig artikel: 671 | Volgend artikel: 673 >>

672 De herkomst van woestijnglas
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geofysica ! Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In de noordelijke Sahara, in het grensgebied tussen LybiŽ en Egypte, wordt in een gebied van ca. 100 x 60 km glas gevonden. Het gaat om fragmenten die variŽren van heel klein tot de grootte van een voetbal. Soms is dat glas grauw van kleur, maar het kan ook lichtgroen of zelfs doorzichtig heldergeel zijn. Dergelijke fraaie stukken zijn van oudsher gebruikt om er sieraden van de maken. Zo werd er in het graf van de Egyptische farao Toetankamon een soort ketting gevonden waarin een scarabee van dit glas het middelpunt vormt.


De krater in de Sahara, in Egypte dicht bij de grens met LybiŽ
(Foto Boston University Center for Remote Sensing)

Het glas, dat bekend staat als 'woestijnglas' of 'Lybisch glas' heeft in de westerse wereld pas echt de aandacht getrokken nadat wetenschappers er in 1932 op waren gestuit. Bij het onderzoek van dit materiaal blijkt uit isotopenanalyse dat het van buitenaardse herkomst moet zijn. Kennelijk gaat het om verglaasd materiaal van een meteoriet die - gezien de hoeveelheid materiaal die niet geheel verbrand is, maar die op aarde gevallen is waarbij het materiaal door de enorme vrijkomende energie is gesmolten, weer de lucht in is geslingerd en, eenmaal weer tot vaste substantie geworden, als losse glasfragmenten op aarde is teruggevallen. De hoeveelheid woestijnglas dat is gevonden (en dat ongetwijfeld slechts een zeer kleine fractie vertegenwoordigt van wat er nog onder het woestijnzand verborgen moet liggen) suggereert dat het ingeslagen materiaal aanzienlijke afmetingen moet hebben gehad. De plaats van die inslag kan natuurlijk niet ver van de huidige vindplaats van het glas liggen, maar er waren tot nu toe geen aanwijzingen voor gevonden.


Een prachtig stuk woestijnglas uit LybiŽ


In dit sieraad van Tutankamon vormt een scarabee
van woestijnglas het middelpunt


Die plaats lijkt nu gevonden te zijn bij bestudering van satellietbeelden van de Sahara. Het gaat om een structuur met twee concentrische ringen, zoals die vaak bij inslagkraters voorkomen. Dat die structuur niet eerder is ontdekt komt door twee factoren. In de eerste plaats is hij zeer groot: de diameter van de buitenste ringwal bedraagt 31 km, en is daarom in het veld niet als zodanig te herkennen (de tot nu toe grootst bekende inslagkrater in Afrika, in Tsjaad, is iets meer dan 12 km in doorsnede). In de tweede plaats zijn de ringwallen deels door erosie verdwenen, onder meer doordat twee rivieren zich er een weg doorheen hebben gebaand. Ook de wind heeft echter door zijn schurende werking het morfologisch beeld aangetast.

Omdat de inslagkrater in het gebied van Gilf Kebir (in ZW Egypte) is aangetroffen, en omdat hij zo groot is, is hij 'Kebira' genoemd (het Arabische woord 'kebira' betekent 'groot'). Een dergelijk grote inslagkrater moet uiteraard ook door een grote meteoriet zijn veroorzaakt. Eerste schattingen geven aan dat die ťťn tot anderhalve kilometer in doorsnede kan zijn geweest. Wanneer hij is ingeslagen, is vooralsnog niet bekend. De krater is gevormd in zandstenen van zo'n 100 miljoen jaar oud, en de inslag moet dus daarna hebben plaatsgevonden. De sterke erosie van de krater wijst er op dat de inslag ook betrekkelijk lang geleden moet hebben plaatsgevonden. Veldonderzoek zal mogelijk duidelijker maken wanneer de inslag gedateerd moet worden.

Referenties:
  • Boston University, 2006. News release - Largest crater in the Great Sahara discovered by Boston University scientists. http://www.bu.edu/phpbin/news/releases/display.php?id=1073.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl