NGV-Geonieuws 116 artikel 679

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Mei 2006, jaargang 8 nr. 9 artikel 679

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 116! Op de huidige pagina is alleen artikel 679 te lezen.

<< Vorig artikel: 678 | Volgend artikel: 680 >>

679 Hawaii groeit tweemaal zo snel aan als gedacht
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

]
3-D beeld van de eilanden van Hawaii

De toppen van de hoogste vulkanen op Hawaii liggen op meer dan 4 km boven de zeespiegel. Toch zijn die bergen slechts het topje van de ijsberg, want de voet van de kraters ligt in water dat plaatselijk meer dan 6 km diep is. Het gaat in feite dus om bergen die ruim 10 km hoog zijn, waarmee ze de Mount Everest ruimschoots overtreffen. Hawaii bestaat uit een eilandengroep. Op grond van het bovenstaande zal duidelijk zijn dat het in feite gaat om een vulkanische rug, waarvan slechts de hoogste delen boven water uitsteken en dan gewoonlijk schildvulkanen vormen.


Hoogtekaart (paars is diepst, tot 6081 m onder zee; wit is hoogst, tot 4195 m boven zee) van Hawaii

Deze bergrug is zo’n 6000 km lang en bestaat uit meer dan 100 vulkanen, die soms geďsoleerd uit zee oprijzen, soms samengroeien en dan een eiland vormen waarvan de typische kratervorm niet altijd meer zo duidelijk is. De actieve vulkanen vormen het zuidoostelijke einde van deze rug; naar het noordwesten neemt de leeftijd van de vulkanen toe. Deze 18 vulkanen, die alle in de laatste miljoen jaar zijn gevormd, zijn recentelijk onderzocht met behulp van geofysische technieken, waarbij hun vorm via nauwkeurige dieptemetingen is bepaald. Op basis van de zo gereconstrueerde onderzeese configuratie kon worden uitgerekend hoe groot het totale volume is van de basaltmassa die Hawaii (met zijn onderzeese voortzetting) is. Het resultaat was verrassend, omdat pas bij dit onderzoek duidelijk naar voren kwam hoe diep de zeebodem ter plaatse wordt weggedrukt onder het gewicht van het 'gebergte'. Daardoor reiken de vulkanen dieper dan eerder werd aangenomen, en hebben ze dus ook een groter volume. Het volume voor het 'jonge' einde van de bergrug wordt door de onderzoekers nu geschat op ruim 570.000 km3, tegenover eerdere schattingen (van ruim 30 jaar geleden) van minder dan 300.000 km3. Voor bijv. het eiland Hawaii (dat de vulkanen Mahukona, Kohala, Mauna Kea, Hualalai, Mauna Loa, Kilauea en Loihi omvat) wordt het volume, inclusief dan van zijn onderzeese vervolg, nu geschat op 213.000 km3; dat is bijna het dubbele van wat tot nu toe werd aangenomen.


False-colour LANDSAT opname van de krater van de Mauna Kea


False-colour LANDSAT opname van de krater van de Mauna Loa


Deze grotere volumes betekenen uiteraard ook dat de aanvoer van magma waaruit de schildvulkanen zijn opgebouwd groter is dan eerder werd verondersteld. De onderzoekers schatten de hoeveelheid jaarlijks op Hawaii uitvloeiend magma nu op gemiddeld 0,21 km3, tegen eerdere veronderstellingen van ca. 0,1 km3. Deze waarde is overigens niet altijd zo hoog geweest, en is ook niet overal zo hoog: voor de hele bergrug schatten de onderzoekers de jaarlijkse aangroeisnelheid over het laatste 6 miljoen jaar op gemiddeld 0,010 km3 voor de rug van Hawaii op 0,017 km3, en voor Hawaii zelf op 0,095 km3. Het ziet er dus naar uit dat het vulkanisme op Hawaii, dat veel toeristen trekt, momenteel leidt tot een exceptioneel snelle aangroei van het eiland.


False-colour LANDSAT opname van de krater van de Mauna Loa

Referenties:
  • Robinson, J.E. & Eakins, B.W., 2006. Calculated volumes of individual shield volcanoes at the young end of the Hawaiian Ridge. Journal of Volcanology and Geothermal Research 151, p. 309-317.

Foto’s: LANDSAT. Overige figuren welwillend ter beschikking gesteld door Joel Robinson, United States Geological Survey, Menlo Park CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl