NGV-Geonieuws 118 artikel 689

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juni 2006, jaargang 8 nr. 11 artikel 689

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 118! Op de huidige pagina is alleen artikel 689 te lezen.

<< Vorig artikel: 688 | Volgend artikel: 690 >>

689 Ondergang van tal van beschavingen 4200 jaar geleden te wijten aan droogte
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Omstreeks 4200 jaar geleden kwamen tal van grote beschavingen in Europa en AziŽ binnen korte tijd aan hun einde. Dat betreft onder meer de klassieke Egyptische beschaving uit de tijd van de farao's, de MinoÔsche beschaving op Kreta, de Accadische beschaving uit het noordelijk deel van MesopotamiŽ (bekend van Hammoerabiís hangende tuinen van Babylon - een van de zeven wereldwonderen), en de beschaving van de Mohenjodaro langs de bovenloop van de Indus. De meeste van deze beschavingen waren gesitueerd in de omgeving van het oostelijke deel van de Middellandse Zee.

Vanwege de omvang van het getroffen gebied en de gelijktijdigheid van het ineenstorten van deze beschavingen wordt al lang gedacht aan een natuurramp. Daarbij zijn als mogelijke oorzaak grote vulkanische uitbarstingen genoemd (onder meer van de Santorini), en zelfs de inslag van een hemellichaam. Het is in dit verband ook interessant dat de zeven plagen van Egypte die in de Bijbel worden genoemd, ook op dit tijdstip moeten hebben plaatsgevonden.


De onderzochte vlietsteen

Een andere mogelijke verklaring ligt in een klimatologische verandering. Daarvoor waren tot nu toe echter onvoldoende duidelijke (en in gelijke richting wijzende) aanwijzingen voorhanden. Zo'n aanwijzing is er nu wel in de vorm van wat - met een wat oude term - wel een 'vlietsteen' wordt genoemd. Dat is een gesteente dat ontstaat door chemische neerslag van (voornamelijk) calciet (calciumcarbonaat), wanneer carbonaathoudend grondwater onder omstandigheden terechtkomt waar de druk minder wordt, en waar ontgassing kan optreden. Dat is onder meer het geval wanneer in de grond doorgedrongen water in een kalksteengebied weer naar buiten komt, bij voorkeur in een grot.


De locatie van de Alpi Apuane, waarin de grot Buca della Renella ligt

De vlietsteen waarom het gaat werd inderdaad in een grot aangetroffen, n.l. in de Buca della Renella, een 250 m lange grot in het Italiaanse karstgebied van de Alpi Apuane. De grot ligt in lichtgemetamorfoseerde dolomieten uit de Trias, in een gebied waar jaarlijks zo'n 200 cm regen valt. De gemiddelde jaarlijkse temperatuur in de grot bedraagt 12 įC, en dat is waarschijnlijk al duizenden jaren min of meer gelijk.



Alle metingen wijzen op een droogtepiek omstreeks 4200 jaar geleden, vooral voor gebieden op ca. 40 N.B.

Van de vlietsteen werd onder meer, uit de diverse daarin aanwezige laagjes - die goed konden worden gedateerd - de verhouding tussen de zuurstofisotopen gemeten; die weerspiegelen de hoeveelheid regen die het water leverde waaruit de kalk neersloeg. Op basis van vergelijking met aanwijzingen uit andere gebieden, komen de onderzoekers tot de conclusie dat een lange zone rondom de 40e graad noorderbreedte gedurende een periode van waarschijnlijk enkele honderden jaren, rondom 4000 v.Chr., heeft doorgemaakt. Het is waarschijnlijk dat daardoor de destijds al sterk op landbouw gebaseerde beschavingen sterk in verval raakten.

Referenties:
  • Drysdale, R., Zanchetta, G., Hellstrom, J., Maas, R., Fallick, A., Pickett, M., Cartwright, I. & Piccini, L., 2006. Late Holocene drought responsible for the collapse of Old World civilisations is recorded in an Italian cave flowstone. Geology 34, p. 101-104.

Foto van de vlietsteen welwillend ter beschikking gesteld door Russell Drysdale, Environmental and Climate Change Research Group, Geology Building, University of Newcastle, Callaghan (AustraliŽ).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl