NGV-Geonieuws 119 artikel 693

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2006, jaargang 9 nr. 12 artikel 693

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 119! Op de huidige pagina is alleen artikel 693 te lezen.

<< Vorig artikel: 692 | Volgend artikel: 694 >>

693 Vulkanische uitbarsting die Mino´sche beschaving beŰindigde eindelijk nauwkeurig gedateerd
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De meest beruchte vulkanische uitbarsting van (onze) Bronstijd vond plaats in Griekenland, op het eiland Santorini. De uitbarsting van de Thera was zo heftig dat de vulkaan ontplofte en instortte; er resten nog slechts enkele fragmenten van in de vorm van (in een ring gelegen) eilandjes. De as van de uitbarsting wordt tot ver in Egypte gevonden, en de Bijbelse zeven plagen van Egypte zijn er wel aan toegeschreven. Tevens moet er een gigantische tsunami zijn opgetreden; die vernietigde de Mino´sche beschaving op Kreta (en daar zou volgens sommigen de legende van Atlantis vandaan komen). Onder meer het dorp Akrotiris werd er vervolgens onder een 60 m dikke aslaag bedolven. Er worden sinds enige tijd opgravingen verricht, waarbij huizen van enkele verdiepingen hoog zijn blootgelegd. Vele huizen vertonen nog in zeer goede staat, en ook muurschilderingen zijn er teruggevonden. Er wordt dan ook niet voor niets gesproken van 'het Pompe´ van de Bronstijd'.


Klifwand in de Tera, waar (pijl) de olijftak werd aangetroffen


Gaten in de aslaag geven aan waar de takken
van de olijfboom zaten.
De door as begraven vroegere bodem is donkergekleurd (onder)


Cultureel en maatschappelijk was de uitbarsting dus een grote ramp (in de wijde omgeving werden de bewoners gedood of - als ze geluk hadden - naar verre gebieden verdreven), maar een precieze datering was tot nu toe niet mogelijk. Het moment van uitbarsten werd tot nu toe vooral afgeleid uit de (evenmin goed gedateerde) geschiedenis van Egypte. Dat bracht nogal wat tegenstrijdige opvattingen met zich mee, maar daaraan is nu een eind gekomen. Onderzoekers hebben namelijk gedeeltelijk bewaarde restanten gevonden van een olijfboom die door de asregen werd begraven. De ouderdomsbepaling van een onder 40 m as begraven (ca. 1 m lange) tak van de boom met C-14 (1613 v.Chr.) kent een onzekerheidsmarge van slechts 13 jaar.


Een tak van de olijfboom zoals aangetroffen in de aslaag


Reconstructie van de positie van de in de as begraven
olijfboom


De gedateerde olijfboom moet inderdaad het precieze moment van de uitbarsting van de Thera aangeven, zoals blijkt uit de plaatselijk geschroeide bast. Het kan ook niet gaan om een losse tak, want onderzoek wijst uit dat hij verbonden was met een stam waarvan de wortels nog in de bodem te traceren zijn. Die bodem - waarin ook duidelijke bodemvorming zichtbaar is - is direct bedekt met de aslaag, waarin de boom helemaal 'kopje onder' is gegaan.


R÷ntgenopname van een slijpplaatje van de grootste olijftak, met daarin jaarringen
en (rechts) de laatste ring die werd gevormd voordat de boom met as werd bedekt



Muurschildering (van een tsunami) in het door de as begraven dorp Akrotiri.
Het schilderwerk werd afgebroken door de uitbarsting van de Thera omstreeks 1613 v.Chr.
(uit het boek 'Paintings of Thera' van Christos Doumas).

De gevonden ouderdom is verrassend, want op archeologische gronden was de uitbarsting op ruwweg een eeuw later geschat. Dit betekent dat delen van de geschiedenis uit het gebied rondom de oostelijke Middellandse Zee zal moeten worden herschreven. Dat betreft niet alleen het einde van de beroemde en hoogontwikkelde Mino´sche beschaving, maar ook de ontwikkeling van Egypte ten tijde van de farao's.

Referenties:
  • Balter, M., 2006. New carbon dates support revised history of ancient Mediterranean. Science 312, p. 508-509.
  • Friedrich, W.L., Kromer, B., Friedrich, M., Heinemeier, J., Pfeiffer, T. & Talamo, S., 2006. Santorini eruption radiocarbon dated to 1627-1600 B.C. science 312, 548.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Walter Friedrich, Department of Earth Sciences, University of Aarhus, Aarhus (Denemarken).


Copyright ę NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl