NGV-Geonieuws 119 artikel 694

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juni 2006, jaargang 8 nr. 12 artikel 694

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 119! Op de huidige pagina is alleen artikel 694 te lezen.

<< Vorig artikel: 693 | Volgend artikel: 695 >>

694 DinosauriŽr uit de bodem van de Noordzee
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Soms zit het geluk mee. Dat was zeker het geval toen er in 1997 een boring werd geplaatst in een olievoerende zandsteen van het Snorre-veld, in de Noordzee voor de kust van Noorwegen. Een boorkern van 2615 m diep bleek, duidelijk zichtbaar, een macrofossiel te bevatten met een doorsnede van zo'n 4 cm. De kans dat een boorkern zo'n macrofossiel bevat is zeer klein, en de kans dat hij zichtbaar (en als fossiel herkenbaar) is, is uiteraard nog vele malen kleiner.


Boorkern met het botfragment

Het was Morten Bergan die het fossiel in de kern ontdekte. Hij wist echter niet wat het was, maar zijn supervisor, Johan Petter Nystuen, herkende het als een botfragment. En dat het om een bot van een dino kon gaan, had hij ook gauw door, want hij merkte zelfs op dat het in dat geval om de eerste Noorse dinosauriŽr zou gaan; zeker was hij echter daarvan niet: op basis van wat er zichtbaar was, zou het ook om een ander reptiel kunnen gaan. Omdat het botfragment in rood gesteente zat dat gedurende het Trias in een fluviatiel milieu werd afgezet, moest het echter in ieder geval wel om een landdier gaan, kennelijk van aanzienlijke afmetingen gezien de doorsnede van het botfragment.


Het bot is duidelijk zichtbaar
in de boorkern.


Detail van de in de boorkern zichtbare
doorsnede van het bot.


Nystuen nam het fragment mee toe hij de oliemaatschappij verliet, en hoogleraar werd aan de Universiteit van Oslo. Daar kwam hij in contact met JÝrn Hurum, die contact had met experts op het gebied van dinosauriŽrs uit het Trias van Duitsland. Toen werd al gauw duidelijk dat het inderdaad om een dino moest gaan. Niet alleen de eerste dino uit Noorwegen, maar ook de diepste dino die ooit is aangetroffen. Het bleek bovendien mogelijk - en dat is uitzonderlijk voor zo'n klein fragment - om het geslacht van de dino vast te stellen: het ging om een Plateosaurus.

Hoe uitzonderlijk de vondst van een dinobot in een boorkern ook is, op zich past de vondst van een fragment van Plateosaurus goed in het beeld zoals we dat hebben van de gesteenten waarin het bot werd aangetroffen. Het ging om een uitgestrekt rivierengebied in een semiaride klimaat, waar vooral in de natte seizoenen een uitgebreid vegetatiedek bestond, zoals uit de bodems met talrijke wortelstructuren blijkt. Zowel ten westen van het destijds droogliggende Noordzeegebied (n.l. in Groenland) als ten oosten daarvan (Duitsland) waren in afzettingen van gelijke ouderdom al diverse dino's aangetroffen. Daarbij moet worden bedacht dat het oosten van Groenland destijds dicht bij het westen van Noorwegen lag, dus dat het huidige Noordzeegebied ongeveer gelijke omstandigheden kenden als de gebieden aan weerszijden, is eigenlijk niet meer dan logisch.


Slijpplaatje van het bot met drie typen botweefsel


Detail van het botweefsel in het slijpplaatje


Het valt te verwachten dat er in het Trias van het Noordzeegebied talrijke al dan niet volledige dinoskeletten verborgen zitten. De kans dat er ooit nog een met een boorkern naar boven komt, is echter zo gering dat een herhaling vrijwel valt uit te sluiten. De gevonden Plateosaurus zal dan ook waarschijnlijk voor altijd de 'diepste dino' blijven.

Referenties:
  • Hurum, J.H., Bergan, M., Nystuen, R.M.J.P. & Klein, N., 2006. A Late Triassic dinosaur bone, offshore Norway. Norwegian Journal of Geology 86, p. 93-99.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door JÝrn Hurum, Natural History Museum, University of Oslo, Oslo (Noorwegen).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl