NGV-Geonieuws 6 artikel 70

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 1999, jaargang 1 nr. 6 artikel 70

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 6! Op de huidige pagina is alleen artikel 70 te lezen.

<< Vorig artikel: 69 | Volgend artikel: 71 >>

70 Abrupte klimaatverandering door leeglopen van Canadese meren
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Zowel in het IJstijdvak (Pleistoceen) als daarna hebben aanzienlijke - en vaak snelle - klimaatfluctuaties plaatsgevonden. Er komen steeds meer aanwijzingen dat veranderingen in de oceanische circulatiepatronen daar direct mee te maken hebben, en dat die circulatiepatronen soms moeten zijn verstoord door locale veranderingen in het zoutgehalte. Die zouden op hun beurt dan weer veroorzaakt moeten zijn door plotselinge wijzigingen in de aanvoer naar zee van zoet water. Welk mechanisme daar achter kan zitten, was tot nu toe niet erg duidelijk. Weliswaar is reeds geruime tijd bekend dat een plotselinge aanvoer van grote massa’s zoet water naar de oceaan kan plaatsvinden bij het afbreken van grote stukken landijs (vooral van Groenland maar ook van Antarctica), maar deze zogeheten Heinrich-gebeurtenissen kunnen lang niet alle verstoringen verklaren.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de abrupte verandering die zo’n 8000-8400 jaar geleden plaatsvond. De temperatuur in centraal-Groenland daalde in die betrekkelijk korte tijd met maar liefst 4-8 °C en met 1,5-3 °C in het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de gebieden daaromheen. Het afkoelingspatroon dat toen over een dergelijk groot gebied optrad, wijst erop dat ter plaatse de overdracht van warmte vanuit de oceaan aan de atmosfeer sterk afnam.

Een groep Amerikaanse en Canadese onderzoekers lijkt daar nu een goede verklaring voor te hebben gevonden. Ze maken aannemelijk dat de afkoeling van de noordoostelijke Atlantische Oceaan een direct gevolg was van een zeer sterke aanvoer van ijskoud (zoet) water via de Hudsonstraat. Ze komen tot die conclusie op basis van een analyse (op basis van C-14) van de opslagcapaciteit van de Hudsonbaai; vergelijking daarvan met gegevens over andere glaciale meren die destijds bestonden op de plaats van de huidige grote Canadees/Amerikaanse meren (hun leeglopen werd verhinderd door de nog bestaande uitlopers van de landijskap) geeft aan dat Lake Agassiz en Lake Ojibway plotseling grotendeels moeten zijn leeggelopen. Dat catastrofale leeglopen vond waarschijnlijk plaats doordat een ijsdam, onder invloed van de langzaam stijgende temperatuur, zover was afgesmolten dat hij niet langer bestand was tegen de druk die door de enorme watermassa's in de meren op die dam werd uitgeoefend. Het plotselinge leeglopen, dat de onderzoekers dateren op 8470 jaar geleden, moet volgens de berekeningen in zeer korte tijd 10.000 km3 ijskoud water in de Labradorzee hebben doen uitstromen. Dat beïnvloedde uiteraard het zoutgehalte in de oceaan, en daarmee ook de thermohaliene circulatie. Bovendien verlaagde het aangevoerde (zoete dus lichte) water de gemiddelde temperatuur van het oppervlaktewater, waardoor het water minder warmte dan tevoren aan de atmosfeer kon afstaan.

De conclusie is daarom dat leeglopende meren de meest abrupte grootschalige temperatuurdaling van de laatste 10.000 jaar hebben veroorzaakt, merkwaardig genoeg mogelijk juist in gang gezet door een temperatuurstijging die ijsdammen deed bezwijken.

Referenties:
  • Barber, D.C., Dyke, A., Hillaire-Marcel, C., Jennings, A.E., Andrews, J.T., Kerwin, M.W., Bilodeau, G., McNeely, R., Southon, J., Morehead, M.D. & Gagnon, J.-M., 1999. Forcing of the cold event of 8,200 years ago by catastrophic drainage of Laurentide lakes. Nature 400, p. 344-348.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Abrupte ijsdambreuk veroorzaakte snelle klimaatfluctuatie' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (7 augustus 1999).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl