NGV-Geonieuws 121 artikel 702

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juli 2006, jaargang 8 nr. 14 artikel 702

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 121! Op de huidige pagina is alleen artikel 702 te lezen.

<< Vorig artikel: 701 | Volgend artikel: 703 >>

702 Voortschrijdende gletsjer buigt, breekt en verplaatst bomen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op basis van de karakteristieken van sedimenten die onder een ijskap of een gletsjer zijn afgezet, bestaat er inzicht in de (niet of nauwelijks direct zichtbaar te maken) processen die plaatsvinden onder het ijs. De Bering gletsjer in Alaska blijkt echter de mogelijkheid te bieden om bijna directe waarnemingen te doen. Dat komt doordat deze gletsjer in de loop van de tijd dat hij door mensen wordt waargenomen enkele malen voor enige tijd plotseling veel sneller is gaan stromen (surges); bij de surge van 1993-1995 bedroeg die tijdelijke hoge stroomsnelheid 3-7 meter per dag. Bij die surge is de gletsjer uiteraard over het gebied dat voor hem lag heengegaan. Er zijn in de afzettingen van deze gletsjers bovendien een aantal kliffen ontstaan door erosie, waarin de gevolgen van dergelijke surges direct te zien zijn. De hoogste klif is gevormd in afzettingen die werden gevormd bij de surge van 1965-1967. De kliffen bieden de mogelijkheid om processen en gevolgen direct aan elkaar te koppelen.


De stam van een in glaciaal sediment opgenomen spar is geknakt net boven de wortels


Een door het bewegende ijs gebogen sparrestam is (net boven de spade) door rek ingescheurd. Net onder de spade is het wortelstelsel afgebroken


De gebieden voor de gletsjer waren bij de surge van 1965-1967 onder meer begroeid met diverse boomsoorten (Alnus crispa, A. sinuata, Populus balsamifera, P. trichocarpa en Picea sitchensis). De sparren (Picea) waren allemaal betrekkelijk jong (maximaal 23 jaarringen) en stonden geworteld in grindafzettingen. Al deze bomen werden gedeeltelijk door zand bedekt. Dat zand werd voor een deel afgezet in een meer dat voor de ijsrand ontstond uit smeltwater van de gletsjer; voor een deel eindigden de bomen met hun top in grindafzettingen die waren gevormd uit materiaal dat direct met smeltwater van de gletsjer zelf werd aangevoerd.


Een stam is op een 'glijvlak' van het ijs afgebroken
en zo'n 10 cm naar rechts verplaatst t.o.v. zijn
onderstuk


Door het bewegende ijs is een
sparrestam verbogen, afgebroken
en zo'n 10-14 cm naar rechts verplaatst


De meeste bomen staan ook na de surge nog rechtop in het omringende sediment. Dat betekent echter niet dat er niets met hen is gebeurd: de meeste zijn in hun geheel verplaatst (ingebed in het sediment) toen de gletsjer hun plek bereikte. Dat kon echter niet zonder meer, want de bomen waren uiteraard in de ondergrond geworteld. Bij sommige bomen is de stam aan de onderkant daarom verbogen of zelfs geknakt. In enkele gevallen lijkt het alsof de stammen door een vlijmscherp mes van hun wortelstelsel zijn afgesneden, en enkele centimeters of decimeters zijn verplaatst, alvorens weer tot rust te komen. Opvallend is dat dit 'afsnijden' alleen aan de onderkant van het ijs gebeurde, nooit in het midden of bovenin.

Zoals te verwachten is, vertonen alle boomstammen meer of minder ernstige beschadigingen aan de kant van waar het ijs of het sediment kwam. Waar de stammen gebogen of geknakt zijn, is de vervorming altijd in de stroomrichting van het ijs. Daarmee wordt het oorzakelijke verband tussen de surge en de deformatie direct duidelijk.

Referenties:
  • Fleisher, P.J., Lachniet, M.S., Muller, E.H. & Bailey, P.K., 2006. Subglacial deformation of trees within overridden foreland strata, Bering Glacier, Alaska. Geomorphology 75, p. 201-211.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Jay Fleisher, Earth Sciences Department, SUNY-Oneonta, Oneonta, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl