NGV-Geonieuws 121 artikel 704

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Juli 2006, jaargang 8 nr. 14 artikel 704

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 121! Op de huidige pagina is alleen artikel 704 te lezen.

<< Vorig artikel: 703 | Volgend artikel: 705 >>

704 Mens niet verantwoordelijk voor uitsterven van Amerikaanse Pleistocene megafauna
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Bij de overgang van het Pleistoceen naar het Holoceen veranderde het klimaat wereldwijd dramatisch. De leefgebieden van tal van dieren veranderden, de mens breidde zijn territorium uit (onder meer vanuit AziŽ over de Beringstraat naar Amerika), en in Amerika stierf zo'n 75% van de grote zoogdieren uit. Die twee laatste zaken zijn vaak met elkaar in verband gebracht: de Amerikaanse megafauna zou vooral door overbejaging zijn uitgestorven. Een andere hypothese is dat een ongekende ziektegolf het einde van de megafauna betekende.


Onderzoeker Dale Guthrie met een deel van de schedel van een Pleistocene bison.

Dat beeld moet worden herzien: C-14 dateringen van 600 botten (van mammoets, wilde paarden en tal van andere grote zoogdieren) in Alaska en het aangrenzende deel van Canada, in combinatie met archeologische vondsten en gedetailleerde analyses van de vegetatie, laten een ander beeld zien. Het was vooral de verandering van het klimaat dat de megafauna de das omdeed.


Opgraving van Pleistocene zoogdierresten

Uit de dateringen blijkt dat het uitsterven niet razendsnel om zich heen greep, maar dat sommige diersoorten langzaam in aantal afnamen, om uiteindelijk geheel te verdwijnen. Dat sluit een ziektegolf als oorzaak van de uitstervingen uit. Een andere hypothese kan ook als onjuist worden afgedaan: volgens sommige onderzoekers zou de mens door zijn jacht op de mammoet hebben gezorgd voor het uitsterven van dat dier. De mammoet zou de graslanden door zijn graasgedrag in goede conditie hebben gehouden, en daardoor voor voldoende voedsel hebben gezorgd voor diverse andere dieren. Toen de mammoet verdween, veranderde de graslanden in toendra's en bossen, waardoor er onvoldoende voedsel overbleef voor dieren zoals de wilde paarden. Uit de C-14 dateringen blijkt echter deze volgorde van gebeurtenissen niet te kloppen.


Slagtanden van de wolharige mammoet (Mammuthus primigenius), die het Pleistoceen niet overleefde

Ook overbejaging door de plotseling op het toneel verschenen mens kan niet de oorzaak zijn geweest. Zo blijken de aantallen bisons en wapiti=s zowel voor als tijdens de aanwezigheid van de prehistorische mens in aantal te zijn toegenomen. Omdat hun toename al begon voordat de mammoet en het wilde paard uitstierven, is er ook geen sprake van het opvullen van de plaatsen die door de uitgestorven dieren werden achtergelaten.


De wapiti (Cervus canadiensis), een hert dat het Pleistoceen wŤl overleefde

In feite wijst het hele beeld erop dat er bij de overgang van Pleistoceen naar Holoceen in eerste instantie sprake was van betere leefomstandigheden voor de megafauna, omdat de tot dan toe schaarse vegetatie duidelijk in omvang en variŽteit toenam. Vooral de wapiti en de bison schijnen daarvan te hebben geprofiteerd. Juist op de top van deze gunstige ontwikkeling verscheen de mens in Amerika. Die leefde vooral van de jacht. Dat blijkt uit de vondsten van botten van gedode dieren bij teruggevonden kampen. Maar de buit bestond vooral uit wapiti's en bisons, juist de dieren die de komst van de mens overleefden!

Referenties:
  • Guthrie, R.D., 2006. New carbon dates link climatic change with human colonization and Pleistocene extinctions. Nature 441, p. 207-209.

Foto's van de opgraving en de bisonschedel welwillend ter beschikking gesteld door Dale Guthrie, Institute of Arctic Biology, University of Alaska, Fairbanks (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl