NGV-Geonieuws 123 artikel 712

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Augustus 2006, jaargang 8 nr. 16 artikel 712

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 123! Op de huidige pagina is alleen artikel 712 te lezen.

<< Vorig artikel: 711 | Volgend artikel: 713 >>

712 IJskap op West-Antarctica breidde zich vroeg in het Oligoceen sterk uit
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het klimaat op aarde veranderde dramatisch tijdens de overgang van het Eoceen naar het Oligoceen (ca. 34 miljoen jaar geleden). De temperatuur daalde aanzienlijk en ijskappen begonnen zich uit te breiden. Of er toen al een echte ijskap op Antarctica aanwezig was, is niet helemaal duidelijk: er zijn mariene afzettingen bekend die erop wijzen dat ijsbergen met door ijs aangevoerd puin van Antarctica moeten zijn weggedreven, en er is ook een keileem uit die tijd bekend van Oost-Antarctica. De toenmalige uitbreiding van de Antarctische ijsmassa is echter niet bekend. Directe sedimentologische aanwijzingen voor een ijskap die omstreeks de grens Eoceen/Oligoceen tot aan de zee reikte zijn er alleen voor Oost-Antarctica, in de vorm van boorkernen uit het ijs daar. Elders op Antarctica waren geen aanwijzingen voor een in zee uitmondende ijskap tot het Midden- of Laat-Oligoceen. Dat heeft ertoe geleid dat velen van oordeel zijn dat de glaciale geschiedenis van Oost- en West-Antarctica fundamenteel verschilt.


De keileem die op West-Antarctica is aangetroffen

Onderzoekers hebben nu echter op het Antarctisch Schiereiland (dat tot West-Antarctica behoort) glaciomariene afzettingen en een glaciale keileem aangetroffen waaraan ze een ouderdom van grens Eoceen/Oligoceen toekennen, op - in het uiterste geval - een Oligocene ouderdom vlak bij die grens. Dit is voor het eerst dat er directe aanwijzingen zijn dat ook al zo vroeg een tot de zee reikende ijskap op West-Antarctica bestond. Daarmee valt ook de basis weg voor de gedachte dat Oost- en West-Antarctica uiteenlopende glaciale ontwikkelingen hebben doorgemaakt.

Cruciaal bij deze vondst zijn twee aspecten: de aard van de onderzochte sedimenten, en hun exacte ouderdom. Voor het glaciale karakter van de afzettingen geven de onderzoekers diverse argumenten, waaronder het voorkomen van lagen die uit een mengsel van stenen, zand en klei bestaan (diamict), vergelijkbaar met keileem. Dergelijke afzettingen kunnen ook ontstaan als verwerings- of erosiemateriaal langs een helling omlaag komt (bijv. in een modderstroom), maar de lithologie van sommige stenen geeft aan dat die modderstroom dan van minimaal 100 km. ver zou moeten zijn gekomen. Dat lijkt, gezien de omstandigheden ter plaatse, onmogelijk. Ook de aard van breuken in meegevoerde korrels wijst op transport door ijs. En zo zijn er meer aanwijzingen.


Van smeltende ijsschotsen omlaag gevallen stenen (dropstones) in vroeg-Oligocene mariene afzettingen bij Antarctica

De ouderdom is eveneens op verschillende gegevens gebaseerd, onder meer de verhouding tussen strontiumisotopen in schelpfragmenten, en het voorkomen van diverse soorten dinoflagellaten. De soorten dinoflagellaten die gezamenlijk direct onder het keileempakket voorkomen geven een Laat-Eocene ouderdom aan, terwijl de soorten erboven op het oudste Oligoceen wijzen. De keileem lijkt het best stratigrafisch in te passen bij een ouderdom van 33,5 miljoen jaar, dus vlak bij de Eoceen/Oligoceen-grens.

Een en ander betekent dat het warme klimaat uit het Laat-Eoceen nogal abrupt overging in dat van een ijstijd. Dat kan belangrijke consequenties hebben voor ons idee over klimaatveranderingen.

Referenties:
  • Ivany, L.C., Simaeys, S. Van, Domack, E.W. & Samson, S.D., 2006. Evidence for an earliest Oligocene ice sheet on the Antarctic Peninsula. Geology 34, p. 377-38o.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Linda Ivany, Department of Earth Sciences, Syracuse University, Syracuse, NY (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl