NGV-Geonieuws 124 artikel 716

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 September 2006, jaargang 8 nr. 17 artikel 716

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 124! Op de huidige pagina is alleen artikel 716 te lezen.

<< Vorig artikel: 715 | Volgend artikel: 717 >>

716 Lichaamstemperatuur van dino’s steeg gedurende groei
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Wellicht hebben de sauriërs de grootst mogelijke omvang bereikt. Onderzoek wijst namelijk uit dat de lichaamstemperatuur samenhing met de lichaamsgrootte. Niet alleen hadden kleine soorten een lagere temperatuur dan grote soorten, maar ook steeg de temperatuur gedurende de groei van een individu. Zo moet de temperatuur van Sauroposeidon proteles, een reus die in volwassen toestand een gewicht bereikte van zo’n 50 ton, ongeveer 48 °C hebben bedragen. Dat ligt zeer dicht bij de temperatuur waarbij eiwitten uit het lichaam worden afgebroken.


De enorme Sauroposeidon proteles moet een lichaamstemperatuur van bijna 48 °C hebben gehad

De hoge temperatuur verklaart ook waarom de grote sauriërs zo actief bezig konden zijn. Hoewel de extreme activiteit, zoals die in bijv. films zoals Jurassic Park wordt getoond, overdreven lijkt, moeten ze wel degelijk heel actief zijn geweest. Zouden ze een temperatuur van 35-40 °C hebben gehad, dan zouden de grootste sauriërs waarschijnlijk een activiteitsniveau hebben gehad dat vergelijkbaar is met dat van de huidige zoogdieren, maar hun activiteit moet hoger zijn geweest.

Het verband tussen temperatuur en grootte (en groeisnelheid) kon worden vastgesteld door onderzoek van de groeiringen in onlangs gevonden fossiel materiaal van acht dinosoorten: Syntarsus rhodesiensis, Psittacosaurus mongoliensis, Apatosaurus excelsus, Tyrannosaurus rex, Despletosaurus torosus, Gorgosaurus libratus, Albertosaurus sarcophagus en Massospondylus carinatus. Deze soorten liepen in gewicht uiteen van ca. 15 tot ca. 26.000 kg.


Albertosaurus, een van de onderzochte dino’s

Wanneer de reptielen uit het ei kropen, was hun temperatuur relatief laag. Gedurende hun groei nam die toe. Voor relatief kleine dino’s, die een gewicht bereikten van zo’n 300 kg, steeg de lichaamstemperatuur geleidelijk met zo’n 2-3 °C, maar voor grote soorten die zo’n 27 ton zwaar konden worden was dat wel 20 °C. Een dergelijke temperatuurverandering gedurende de groei van een individu is onbekend uit de recente dierenwereld. De ongelijkheid in lichaamstemperatuur tussen de diverse dinosoorten moet ook grote invloed hebben gehad op hun leefgewoonten en gedrag. Een temperatuurverschil van 10 °C blijkt nu namelijk te resulteren in een ongeveer driemaal zo snelle reproductie (en daaraan gekoppelde ‘bevolkingsdichtheid’, maar ook in een groot verschil in ouderdom.


Daspletosaurus torosus lijkt veel op Tyrannosaurus rex, maar was ongeveer half zo groot


Syntarsus was een kleine dinosauriër

Men heeft lang gemeend dat dino’s koudbloedig waren, en dat hun stofwisseling laag was. Ze zouden de zon nodig hebben gehad om zodanig op te warmen dat ze activiteiten konden ontplooien. Zo’n 40 jaar geleden kwam men echter tot de overtuiging dat dino’s mogelijk warmbloedig waren, met een constante hoge lichaamstemperatuur. Nu hangen veel paleontologen weer de mening aan dat dino’s toch koudbloedig waren, maar dat ze hun warmte zo langzaam afstonden dat ze toch temperaturen in dezelfde orde van grootte als vogels en zoogdieren behielden. Op basis van de nu gepresenteerde gegevens lijkt ook dat beeld weer te moeten worden bijgesteld: dino’s lijken toch warmbloedig te zijn geweest.

Referenties:
  • Gillooly, J.F., Allen, A.P. & Charnov, E.L., 2006. Dinosaur fossils predict body temperatures. PloS Biology 4 (8), e248 (3 pp).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl