NGV-Geonieuws 124 artikel 720

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 September 2006, jaargang 8 nr. 17 artikel 720

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 124! Op de huidige pagina is alleen artikel 720 te lezen.

<< Vorig artikel: 719 | Volgend artikel: 721 >>

720 Geel ijs nabij Noordpool moet geheimen van Jupiters maan Europa ontsluieren
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over Mineralen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 21 juni is een expeditie begonnen naar Borup Fjord Pass, op Ellesmere Island in het hoge noorden van Canada (9° ten zuiden van de noordpool). De bedoeling is om daar meer te weten te komen over de omstandigheden op Europa, een maan van Jupiter. Die maan lijkt te worden gekarakteriseerd door het veelvuldig voorkomen van zwavel, maar ook door de bevroren toestand, waarbij waarschijnlijk veel ijs met een watersamenstelling aanwezig is.


Uitstromend zwavelhoudend water komend uit een horizontale gang in het ijs heeft een 4 m lange ‘ijspegel’ van zwavel, gips en ijs opgebouwd

In 1990 merkte Benoit Beauchamp tijdens een vlucht over de Borup Fjord Pas op Ellesmere Island op dat het ijs daar plaatselijk geel gekleurd was. Hij vertelde dat in 1999 aan Stephen Grasby, toen beiden voor veldwerk in de buurt aan de slag waren. Grasby was geïntrigeerd en de beide onderzoekers besloten de plaats van de gele vlek te bezoeken. Ter plaatse bleek al snel dat de gele kleur een gevolg was van zwavelhoudend water dat uit een bron bovenop de gletsjer stroomde, en waaruit de zwavel in de directe nabijheid neersloeg. Ze keerden beiden ook nog in 2000 en 2001 naar Borup Fjord Pas terug, zonder echter specifieke aandacht aan het opvallende verschijnsel te schenken.


Satellietopname van Ellesmere Island met de locatie van Borup Fjord Pas

Grasby kreeg echter een artikel onder ogen over Europa, de maan van Jupiter, waarvan foto’s een vergelijkbaar beeld te zien geven. Dat bracht hem op het idee om na te gaan of in het gebied op Ellesmere Island wellicht omstandigheden heersen die vergelijkbaar zijn met die op Europa. En net zoals op Aarde plaatsen worden gezocht die (mogelijk) vergelijkbaar zijn met die van Mars - en die dus kunnen helpen om onderzoek daar (bijv. naar het voorkomen van leven) voor te bereiden - zo vroeg Grasby zich af of het met zwavel bedekte ijs bij Borup Fjord Pas geen onderzoek waard was om vast te stellen of het gebied als analogon voor Europa kan worden gebruikt.

Medewerkers van het Jet Propulsion Laboratory, dat bij veel ruimteonderzoek is betrokken, stellen zich er veel van voor. De tijd lijkt niet ver meer dat er langdurig een ruimtevaartuig zeer dicht om Europa zal cirkelen of er zelfs op zal landen, en het onderzoek dat dan zal worden uitgevoerd kan waarschijnlijk in hoge mate van voorbereidend werk op Ellesmere Island profiteren. Hoewel het in beide gevallen gaat om zwavelverbindingen, zouten en ijs wil dat natuurlijk overigens nog niet zeggen dat het gaat om exact gelijke chemische condities.


Op luchtfoto’s is de gele verkleuring van het ijs goed te zien


Een felle gele kleur is het gevolg van de neergeslagen zwavel

De expeditie naar Borup Fjord Pas vereiste veel organisatie. De reis erheen gaat achtereenvolgens met lijnvliegtuig, lokaal chartervliegtuig en helikopter, want het onherbergzame gebied is nauwelijks begaanbaar. Een van de aandachtspunten is de uitstoot van zwavel. Er blijken tientallen bronnen van zwavelhoudend water te zijn, maar die werken onregelmatig. Waarom de bronnen onregelmatig zijn, en waar de zwavel vandaan komt, is vooralsnog onbekend. Lang niet alles zal kunnen worden onderzocht op deze kleine (4 man sterke) expeditie. Als de resultaten veelbelovend zijn, kan er hopelijk een grotere expeditie komen waarbij ook geofysisch onderzoek kan worden uitgevoerd. Dat zou voor het inzicht in de omstandigheden op Europa van grote betekenis kunnen zijn.

Referenties:
  • Arctic Institute of North America, 2006. Arctic expedition will investigate alien-like glacier. Persbericht 13 juni 2006, 2 blz.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Stephen E. Grasby, Arctic Institute of North America, University of Calgary, Calgary (Canada).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl