NGV-Geonieuws 125 artikel 725

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 September 2006, jaargang 8 nr. 18 artikel 725

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 125! Op de huidige pagina is alleen artikel 725 te lezen.

<< Vorig artikel: 724 | Volgend artikel: 726 >>

725 Nieuwe scheur in aardkorst kan voorbode zijn van nieuwe oceaan
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Waar twee aardschollen zich van elkaar af bewegen ('rifting'), wordt de ruimte ertussen breder. Gewoonlijk is dat een oceaan. Het precieze proces van het uiteendrijven kan daardoor nauwelijks worden bestudeerd: het vindt vooral op de midoceanische ruggen plaats, vrijwel altijd onder water. Waar de midoceanische rug boven de zeespiegel uitsteekt, zoals op IJsland, is het proces ook niet of nauwelijks te bestuderen, want hoewel tektoniek en vulkanisme er veelvuldig optreden, vindt het echte uiteendrijven op een bepaalde plaats gemiddeld slechts eens per enkele honderden jaren plaats.


Op 26 september 2005 opende zich een uitlaat van ca. 60 m breed op de Dabbahu-vulkaan. Foto EB.


Beginnende scheuren aan weerszijden van de kraterpijp. De grijze massa is uitgestoten as. Foto EB.

Het uiteendrijven vindt echter niet alleen in het midden van oceanen plaats: een bekende zone is het Oost-Afrikaanse slenksysteem, waar de Nubische schol wegdrijft van de Somalische en de Arabische schol. In 2004-2005 trad in EthiopiŽ een serie processen op die een beter inzicht geven in het uiteendrijven. Er vond gedurende 13 maanden een rustige uitvloeiing van magma plaats op zo'n 5 km diepte, gevolg (in september 2005) door een serie van meer dan 100 aardbevingen, waarvan de sterkste een kracht had van 5,6. Op 26 september 2005 ontstond op de flank van de Dabbahu-vulkaan in centraal EthiopiŽ een scheur van een halve kilometer lang, en vervolgens strekte zich een minder goed zichtbare scheur uit over een lengte van 60 km, in de zogeheten riftzone.


Scheuren van ongeveer een halve meter breed in het gebied waar magma tot ca. 2 km onder het aardoppervlak opsteeg. Foto JR.


Scheur die ontstond bij het uiteendrijven van de twee lithosfeerschollen. Foto TW.

Waarnemingen die sindsdien zijn gedaan, onder meer met behulp van satellieten, wijzen erop dat de scheurvorming zich met ongekende snelheid voortzet, wat er mogelijk toe zal leiden dat hij uiteindelijk de Rode Zee zal bereiken. In de scheur komt magma omhoog (tot nu toe ca. 2.5 km3, dat - overigens nog in de diepte - stolt. Daarmee wordt als het ware de bodem gevormd van een nieuwe oceaan. Die nieuwe oceaan zou gevormd worden doordat de scheur zich geleidelijk verbreedt, en volstroomt met water zodra de Rode Zee wordt bereikt. Het kan overigens nog wel een miljoen jaar duren voordat het zover is, maar alles wijst erop dat op termijn de Hoorn van Afrika van het Afrikaanse continent zal worden afgescheiden door een steeds breder wordende zee. In feite hetzelfde wat, in het MesozoÔcum, gebeurde bij het uiteendrijven van Zuid-Amerika en Afrika.


Zo vond het transport van seismische en GPS-instrumenten plaats. Foto TW.

Referenties:
  • Sigmundsson, F., 2006. Magma does the splits. Nature 442, p. 251-252.
  • Wright, T.J., Ebinger, C., Biggs, J., Ayele, A., Yirgu, G., Keir, D. & Stork, A., 2006. Magma-maintained rift segmentation at continental rupture in the 2005 Afar dyking period. Nature 442, p. 291-294.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Tim Wright, Department of Earth Sciences, University of Oxord, Oxford (Groot-BrittanniŽ). Fotoís gemaakt door Elizabeth Baker (EB), Royal Holloway, University of London; Julie Rowland (JR), University of Auickland) en Tim Wright (TW).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl