NGV-Geonieuws 126 artikel 728

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 2006, jaargang 8 nr. 19 artikel 728

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 126! Op de huidige pagina is alleen artikel 728 te lezen.

<< Vorig artikel: 727 | Volgend artikel: 729 >>

728 In kaart gebracht genoom van olie-etende bacterie kan milieu en gezondheid ten goede komen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over Olie, Gas & Mijnbouw !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Rampen waarbij veel aardolie in de biosfeer terechtkomt, komen vrij vaak voor. Het kan gaan om ongelukken, zoals bij de Exxon Valdez, of om moedwil, zoals bij de door Irak in brand gestoken olievelden in de Golfoorlog. Tegen ongelukken zijn maatregelen te nemen die de kans moeten verkleinen; zo worden nieuwe olietankers al sinds jaren dubbelwandig en met gescheiden compartimenten uitgevoerd. Tegen moedwil zijn maatregelen veel minder gemakkelijk te nemen; in dat verband wordt ook met toenemende zorg gekeken naar de kwetsbaarheid van zowel olievelden als oliepijpleidingen in het geval van terroristische acties.


De bacterie Alcanivorax borkumensis

Toen Irak talrijke olievelden aan het eind van de Golfoorlog in brand had gestoken, stroomden grote hoeveelheden ruwe olie in de Perzische Golf. Milieudeskundigen vreesden een complete vernietiging van het ecosysteem ter plaatse, met als gevolg een 'dode' zee die ook in tientallen - en mogelijk zelfs vele honderden jaren - eenzelfde karakter zou houden. Tot verbazing van veel milieudeskundigen - maar niet geheel onverwacht voor oliemensen - bleek de Perzische Golf echter reeds na een paar jaar volledig hersteld, en was van de olie slechts nog wat in de vorm van teerballen op de zeebodem overgebleven. Dat werd toegeschreven aan olie-etende bacteriŽn. Na de ramp met de Exxon Valdez in 1989 werden overigens zonder veel resultaat olie-etende bacteriŽn ingezet om de 40 miljoen liter vrijgekomen olie op te ruimen.


Het genoom van Alcanivorax borkumensis

Een succes bij de 'opruiming' van de olie is niet zozeer de aanwezigheid van microorganismen die zich met olie en soortgelijke stoffen voeden. Die zijn er namelijk bijna altijd. Een van de meest efficiŽnte organismen is de bacterie Alcanivorax borkumensis, die uitsluitend van olie leeft. Voor deze bacterie is iedere olieramp een buitenkansje! Dat ze daarbij de mens helpen om de olie op te ruimen, en dat ze zo ook meehelpen om het ecosysteem weer in oude staat te herstellen, is alleen maar meegenomen. Om de bacterie efficiŽnt te laten werken, moeten echter wel voorwaarden worden geschapen waardoor het organisme zich snel vermenigvuldigt, en een snelle stofwisseling heeft (dus veel eet). Daarom worden nu bij olierampen op zee in olie oplosbare voedingsstoffen met stikstof en fosfor toegevoegd, waardoor de bacterie snel 'op gang komt'.


Schema van de stofwisseling van Alcanivorax borkumensis

Een groep Spaanse, Italiaanse en Duitse onderzoekers is er nu in geslaagd het genoom (het totaal aan genetische informatie van alle 2755 genen) van deze bacterie in kaart te brengen. Daarmee wordt het volgens de onderzoekers beter mogelijk om na te gaan hoe de bacterie er in slaagt om van olie te leven. Als dat duidelijk is, kan die kennis worden ingezet om vrijgekomen olie nog sneller op te ruimen. En er is al het een en ander duidelijk geworden: zo produceert de bacterie een groot aantal enzymen die olie heel effectief afbreken. Die enzymen waren tot nu toe niet bekend.


De vervuiling van het strand na de ramp met de Exxon Valdez

Een 'bijproduct' van het onderzoek heeft geheel andere fundamentele en praktische betekenis. Olieafbrekende bacteriŽn vormen namelijk een heel dun laagje (een zogeheten biofilm) op het grensvlak van water en olie. Deze biofilms zijn de voornaamste voedselbron van microorganismen op en in het menselijk lichaam; het gaat daarbij zowel om gunstige als om ziekteverwekkende microben. Een beter inzicht in de wijze waarop olie-etende bacteriŽn functioneren zou op termijn dan ook kunnen bijdragen aan een betere beheersing van door microben veroorzaakte infecties, en daarmee aan de gezondheid van de mens.

Referenties:
  • Schneiker, S., Martins dos Santos, V.A.P., Bartels, D., Bekel, Th., Brecht, M., Buhrmester, J., Chernikova, T.N., Denaro, R., Ferrer, M., Gertler, C., Goesmann, A., Golyshina, O.V., Kaminski, F., Khachane, A.N., Lang, S., Linke, B., McHardy, A.C., Meyer, F., Nechitaylo, T., PŁhler, A., Regenhardt, D., Rupp, O., Sabirova, J.S., Selbitschka, W., Yakomov, M.M., Timmis, K.N., VorhŲlter, F.J., Weidner, S., Kaiser, O. & Golyshin, G.N., 2006. Genome sequence of the ubiquitous hydrocarbon-degrading marine bacterium Alcanivorax borkumensis. Nature Biotechnology, doi:10.1038/nbt1232, 8 pp.

Foto en tekeningen van Alcanivorax welwillend ter beschikking gesteld door Vitor Martin dos Santos, German Research Center for Biotechnology, Braunschweig (Duitsland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl