NGV-Geonieuws 126 artikel 729

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Oktober 2006, jaargang 8 nr. 19 artikel 729

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 126! Op de huidige pagina is alleen artikel 729 te lezen.

<< Vorig artikel: 728 | Volgend artikel: 730 >>

729 ‘Stille’ aardbevingen kunnen voorbode zijn van desastreuze schok
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op Hawaii is de verrassende ontdekking gedaan dat langzame verschuivingen binnen de aardkorst - zogeheten 'stille aardbevingen' omdat ze geen seismische schokgolven veroorzaken - een serie kleine 'echte' aardbevingen kan veroorzaken waarvan het hypocentrum op korte afstand van elkaar ligt. Dat bleek uit analyse van vier van dergelijke stille aardbevingen; die bleken alle een 'zwerm' van lichte aardschokken M = 2-3) ten gevolge gehad te hebben. Het optreden van deze zwermen van relatief kleine aardbevingen wijst erop dat de stille aardbeving de spanning langs een breuk in de ondergrond deed toenemen. Deze zwermen (en dus ook de stille aardbeving) kunnen daarom volgens de onderzoekers de voorbode zijn van veel grotere aardbevingen, zelfs met een kracht van M = 8-9 in seismisch actieve gebieden.


Locatie van het gebied met 'stille aardbevingen'

Stille aardbevingen zijn recent ontdekt in diverse subductiezones rondom de Stille Oceaan, onder meer in Japan en Mexico. Het kustgebied op de grens tussen Canada en Noord-Amerika werd in 1700 door een aardbeving met een kracht van M = 9 getroffen, en een volgende beving van gelijke kracht (vgl. de aardbeving bij Sumatra die de 'Kerst-tsunami' veroorzaakte: die had een kracht van M = 9,2) wordt binnen 300 jaar verwacht. Het betekent dat een stad als Seattle dan groot gevaar loopt, en daarom zou het ontdekken van een verschijnsel dat als voorbode van zo’n desastreuze aardbeving zou kunnen dienen, van groot maatschappelijk en economisch belang. Zo ver is het echter nog niet, want juist omdat stille aardbevingen geen seismische schokgolven veroorzaken, zijn ze moeilijk te traceren. Juist daarom is een eventuele relatie met een zwerm kleinere schokken zo interessant. De onderzoekers roepen collegaseismologen dan ook op om na te gaan of ze elders een gelijk verband kunnen traceren.


Met 'gewone' metingen, die routinematig op Hawaii plaatsvinden, kunnen de stille aardbevingen niet worden ontdekt

Het onderzoek dat het - in ieder geval voor Hawaii opgaande - verband tussen stille aardbevingen en zwermen van kleine aardbevingen duidelijk maakte, betrof vier gevallen tussen 1998 en 2005 bij de Kilauea. De verschuivingen werden ontdekt dankzij een dicht netwerk van waarnemingsstations van het Global Positioning System (GPS) op de zuidflank van de vulkaan. De waarnemingsstations zelf verschoven met de flank mee. Na de stille aardbeving van 26 januari 2005 traden binnen twee dagen maar liefst 60 aardbevingen op met een kracht elk van M = 2-3. Dat waren er zesmaal zoveel als er gemiddeld optreden. Een uitgebreide analyse toonde aan dat zowel de stille aardbeving als de kleine ‘normale’ bevingen alle plaatsvonden op een diepte van ca. 8 km.


De meeste geologische activiteit van de Kilauea kan zeker niet 'stil' worden genoemd

Hawaii is een bijzonder gebied omdat het boven een zogeheten mantelpluim ligt. Het is daarom niet vanzelfsprekend dat het gevonden verband tussen de twee typen bevingen ook optreedt in subductiezones, de lange, relatief smalle zones waar twee lithosfeerschollen tegen elkaar opbotsen, en waar de een onder de ander wordt weggedrukt. En als dat al het geval is, is het nog de vraag of de stille aardbevingen kunnen worden getraceerd, want de desbetreffende verschuivingen vinden in subductiezones veelal op dieptes van tenminste 40 km plaats. Het onderzoek is echter alleszins de moeite waard, want grote aardbevingen zijn frequent in de ‘Ring van vuur’ rondom de Stille Oceaan. Bevingen met een kracht van M = 8 vinden in het noordwesten van deze ring gemiddeld eens per 500 jaar plaats, in de omstreken van Sumatra eens per 300-500 jaar, en in Japan zelfs eens per 200 jaar. Wanneer er door het traceren van stille aardbevingen een ook maar iets betere voorspelling zou kunnen worden gedaan, zou er dus al veel gewonnen zijn.

Referenties:
  • Segall, P., Desmarais, E.K., Shelly, D., Miklius, A. & Cervelli, P., 2006. Earthquakes triggered by silent slip on Kilauea volcano, Hawaii. Nature 442, p. 71-74.

Kaart welwillend ter beschikking gesteld door Paul Segall, Geophysics Department, Stanford University, Stanford, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl