NGV-Geonieuws 127 artikel 731

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Oktober 2006, jaargang 8 nr. 20 artikel 731

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 127! Op de huidige pagina is alleen artikel 731 te lezen.

<< Vorig artikel: 730 | Volgend artikel: 732 >>

731 Enorme Calamites-achtige boom gevonden in versteend bos
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het geslacht Calamites behoort, vooral in het Carboon, tot de bekendste fossiele planten. Bijna altijd gaat het om afdrukken van de in kransen geplaatste bladeren, maar soms worden ook stammen gevonden van deze plant die kon uitgroeien tot een boom. Vaak gaat het daarbij om min of meer verkoolde exemplaren, maar onder gunstige omstandigheden kan de stam - net als bij andere stukken hout - als het ware molecuul voor molecuul worden versteend, waarbij de anatomische structuur bewaard blijft. Dat was ook het geval bij het onderste gedeelte van de stam van een exemplaar van een Calamites-achtige boom die onlangs werd aangetroffen in het versteende bos bij Chemnitz.


Deel van de stam, nog in levenspositie ingebed in vulkanische as


Het vervaardigen van dwarsdoorneden door de stam


Dit bos, dat zich bevindt in de Zeisigwald Tuff Horizon van de Leukersdorf-Formatie (278 miljoen jaar), stamt uit het Vroeg-Perm. Het bos, waarin veel bomen (waaronder het hier beschreven exemplaar) nog rechtop staan, werd gefossiliseerd door plotselinge begraving onder een laag vulkanische as. Dat leverde, zoals ook elders vaak het geval is, een voortreffelijke fossilisatie op, waardoor de gefossiliseerde planten goed kunnen worden gedetermineerd. Zo kon het nu beschreven exemplaar worden gedetermineerd als Arthropitys ezonata. Details van deze soort waren tot nu toe nauwelijks bekend, maar daaraan is nu in één klap een einde gekomen.


Detail van de radiale structuur in een lengtedoorsnede

De Calamites-achtige planten uit het Carboon en Perm hadden een holle stengel of stam, en de vondst van het nieuwe exemplaar, dat gelijk ook de grootst bekende Calamites-achtige is waarvan de fossilisatie de anatomische kenmerken heeft bewaard (de stam is zo'n 50 cm in doorsnede), levert interessante nieuwe gegevens op over deze groep die paleobotanici tot nu toe veel hoofdbrekens heeft gekost. Het gaat dan ook om een groep met nogal opmerkelijke karakteristieken, zoals een combinatie groei omhoog in combinatie met een ondergronds systeem van rhizosomen, holle stammen/stengels, een sterke verhouting, en een groei zonder de vorming van zijtakken. Hoewel deze groep, die in het Vroeg-Namurien verscheen, zich goed aan het milieu kon aanpassen, stierf hij uit bij de grote massauitsterving op de grens tussen Perm en Trias.


Dwarsdoorsnede door de stam ca. anderhalve meter boven de basis


Dwarsdoornede door Arthropitys ezonata
vlak bij de basis van de stam


Dwarsdoorsnede door de stam van een ander
exemplaar van Arthropitys ezonata uit dezelfde laag


Het gevonden reuzenexemplaar is opgenomen (nr. MfNC K 5200) in de paleontologische collectie van het Museum für Naturkunde in Chemnitz. Het verkeert uiteraard niet meer in de staat waarin het werd gevonden, want ten behoeve van het anatomisch onderzoek zijn er met behulp van een steenzaag zowel dwars- als een lengtedoorsneden uit gezaagd.

Referenties:
  • Rössler, R. & Noll, R., 2006. Sphenopsids of the Permian (I): the largest known anatomically preserved calamite, an exceptional find from the petrified forest of Chemnitz, Germany. Review of Palaeobotany and Palynology 140, p. 145-162.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Ronny Rössler, Museum für Naturkunde, Chemnitz (Duitsland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl