NGV-Geonieuws 127 artikel 734

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 Oktober 2006, jaargang 8 nr. 20 artikel 734

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 127! Op de huidige pagina is alleen artikel 734 te lezen.

<< Vorig artikel: 733 | Volgend artikel: 735 >>

734 Ötzi was een gedrongen, goed gebouwde man
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Bij de vondst in 1991 van de 'Tiroler ijsman', beter bekend onder zijn koosnaam 'Ötzi' (naar het Oostenrijkse Ötztal), werd er ruw met hem omgesprongen. Het lichaam was duidelijk gemummificeerd, maar dat was ook het geval bij zoveel andere slachtoffers die sinds het terugtrekken van de Alpengletsjers worden gevonden. Het bleek echter toch al spoedig dat het om een prehistorisch mens ging (Ötzi leefde zo'n 5200 jaar geleden), en wetenschappers betreurden dan ook zeer dat het lichaam op veel plaatsen bij het ruwe uithakken en het daarop volgende transport omlaag beschadigd was geraakt. Er bleef gelukkig echter nog voldoende te onderzoeken.


Alsof Ötzi zelf uit het ijs kroop ...


Bij de berging van Ötzi ging het nog ruw toe:
men had geen idee van zijn ouderdom


Ötzi leefde in het laatste deel van de Jonge Steentijd (Neolithicum), op de overgang naar de Bronstijd. Er bestaat nog onenigheid over de vraag of een bronzen bijl, die is gevonden vlak bij de plek waar Ötzi werd ontdekt, ook aan hem heeft toebehoord. Onderzoek van haarresten zou er op wijzen dat Ötzi zelfs betrokken is geweest bij het vervaardigen van bronzen voorwerpen, maar dat onderzoek is omstreden, mede omdat de overgang naar de Bronstijd dan veel vroeger plaatsgevonden zou moeten hebben dan tot nu toe werd aangehouden. Toen Ötzi stierf, moet hij ongeveer 46 jaar oud zijn geweest (40-53 jaar volgens het onderzoek). Zijn doodsoorzaak is lang onduidelijk geweest, maar niet zo lang geleden werd ontdekt dat een pijl punt in zijn lichaam zit, en dat hij dus waarschijnlijk is overleden aan de interne verwonding die door de (van boven af) geschoten pijl werd veroorzaakt. Waarschijnlijk werd hij ontdekt door tijdgenoten van een rivaliserende stam, mogelijk terwijl hij probeerde het vee dat hij als herder onder zijn hoede had over de Alpen heen te begeleiden.


De vindplaats, op ca. 3200 m hoogte, in het Oostenrijkse Ötztal,
net over de Italiaanse grens


Ötzi bleek buitengewoon goed
gemummificeerd in het ijs


Een nieuw onderzoek met behulp van tomografie (een techniek waarmee met behulp van een computer als het ware dunne 'plakjes' van het onderzochte voorwerp zichtbaar worden gemaakt) geeft informatie over de lichaamseigenschappen van de prehistorische man. Dat is des te interessanter omdat de zo verkregen gegevens door de onderzoekers zijn vergeleken met soortgelijke gegevens van 139 andere prehistorische mannen. Uit dat onderzoek kwam ondermeer naar voren dat het dijbeen van Ötzi vergelijkbaar was met dat van andere mannen uit zijn tijd, maar dat zijn scheenbeen duidelijk sterker was dan gemiddeld.

Dat sterk ontwikkelde scheenbeen, dat meer weg heeft van het scheenbeen van mannen uit de Midden-Steentijd (Mesolithicum) dan van zijn mannelijke tijdgenoten uit de Jonge Steentijd, wijst volgens de onderzoekers op aanpassing aan omstandigheden die een hoge mate van mobiliteit vereisten; die mobiliteit moet groter zijn geweest dan voor de gewone mens uit de Jonge Steentijd. Dat wijst op een actieve levensstijl, waarschijnlijk met lange tochten door ruig terrein. Dat past goed bij het beeld van een herder dat al eerder - op basis van andere kenmerken - voor Ötzi was gesuggereerd.


De 'IJsman' ondergaat nog steeds tal van onderzoeken

De onderzoekers hebben met twee methoden onderzocht wat het lichaamsgewicht van Ötzi tijdens zijn leven moet zijn geweest. Beide onderzoeksmethoden leverden hetzelfde resultaat op: 61 kg. Met zijn waarschijnlijke lengte van 1,58 cm was Ötzi daarmee weliswaar tamelijk klein in vergelijking met zijn tijdgenoten, maar wel had hij een gedrongen gestalte die wijst op de mogelijkheid om ook onder moeilijke omstandigheden goed te kunnen functioneren.

Referenties:
  • Ruff, C.B., Holt, B.M., Sládek, V., Berner, M., Murphy Jr., W.A., Zur Nedden, D., Seidler, H. & Recheis, W., 2006. Body size, body proportions, and mobility of the Tyroleam AIceman@. Journal of Human Evolution 51, p. 91-101.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl