NGV-Geonieuws 130 artikel 748

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 December 2006, jaargang 8 nr. 23 artikel 748

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 130! Op de huidige pagina is alleen artikel 748 te lezen.

<< Vorig artikel: 747 | Volgend artikel: 749 >>

748 Dierenrijk dankt ontstaan aan supergebergte
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Structurele geologie, (Plaat)tektoniek & Aardbevingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het was een gebergte van zo'n 8000 km lang (vergelijkbaar met sommige midoceanische ruggen) en 1000 km breed, maar dan op het land, en met net zulke hoge toppen als de Himalaya's. Dit supergebergte was niet alleen een unicum in de aardgeschiedenis, maar het vormt mogelijk ook de sleutel tot de oplossing van een van de meest intrigerende vragen binnen de geologie en de biologie: waardoor ontstond omstreeks de grens Precambrium/Cambrium plotseling een explosie van gevarieerd leven, en waarom ontstond toen ook het dierenrijk?


Het supergebergte in het midden van Gondwanaland

Het supergebergte zou, volgens de aanwijzingen die nu zijn gevonden, 650-500 miljoen jaar geleden hebben moeten bestaan. Dat was in een periode waarin diverse grote continentale massa's tegen elkaar opbotsten en het supercontinent Gondwanaland vormden. Bij de botsingen omstreeks de grens Precambrium/Cambrium werden delen van de continenten tot bergen opgestuwd, zoals de Alpen zijn ontstaan door de botsing van de Afrikaanse lithosfeerschol tegen Europa. West-Gondwanaland, dat de landmassa's omvatte die na latere opsplitsing de continenten van Afrika en Zuid-Amerika gingen vormen, werden door het gebergte (dat door de onderzoekers het 'Transgondwana Supergebergte' wordt genoemd) gescheiden van Oost-Gondwanaland, dat het huidige India, ArabiŽ, Antarctica, AustraliŽ en Nieuw-Zeeland omvatte.

Uiteraard stond het supergebergte bloot aan verwering en erosie, en omdat het gebergte ruwweg langs de evenaar lag en dus blootstond aan tropische verwering, en omdat het zo lang en zo hoog was, werd er per tijdseenheid een enorme massa verweerd gesteente geŽrodeerd. De zo gevormde deeltjes werden door een aantal grote rivieren meegevoerd en langs de kusten van Gondwanaland als zand, silt en klei in zee afgezet. De onderzoekers, die gesteenten uit allerlei uithoeken van de aarde voor dit doel hebben bemonsterd, geanalyseerd en gedateerd, komen tot een totaal volume aan sediment bestaande uit afbraakproducten van het supergebergte van ruim 100 miljoen kubieke kilometer!


Onderzoeksleider Rick Squire


De plotselinge ontwikkeling van het leven tussen
580 en 520 miljoen jaar geleden


Die deeltjes bevatten - zoals ook nu het geval is - veel verweringsproducten; deze zijn deels in water oplosbaar, en kunnen dienen als voedingsstoffen voor levende organismen. Weliswaar lossen veel verweringsproducten slecht in water op, maar vanwege de gigantische hoeveelheid sediment die van het supergebergte afkomstig was, werd er toch een ongekend grote hoeveelheid voedingsstoffen, waaronder fosfor, ijzer, calcium en bicarbonaationen, in zee gebracht.

De overdaad aan voedingsstoffen resulteerde volgens Rick Squire, die het onderzoek leidde waarbij de aanwijzingen voor het supergebergte werden ontdekt, tot een enorme bloei van het destijds in de zeeŽn aanwezige primitieve leven. Daarmee werd een extreem rijke voedselbron geschapen voor meer complexe levensvormen, inclusief dierlijk leven, die zich inderdaad in deze tijd (580-520 miljoen jaar geleden) ontwikkelden; de beroemde Ediacara-fauna is daarvan het bewijs. Omdat tussen 543 en 515 miljoen jaar geleden de concentratie calcium in zee verdrievoudigde, konden zich toen ook dieren met harde schalen (zoals trilobieten en schelpdieren) ontwikkelen. Daarmee is ook de overgang van de primitieve Ediacara-fauna naar een zeer uiteenlopende fauna met tal van diergroepen verklaard.

Uiteraard ondervindt deze elegante verklaring voor de plotselinge explosie van het dierenrijk (nog?) veel kritiek van paleontologen. Die wijzen er onder meer op dat ook de zuurstofconcentratie in de atmosfeer waarschijnlijk een belangrijke factor was, en dat er veel fysische en chemische veranderingen in deze periode van de aardgeschiedenis optraden die ook een rol gespeeld kunnen hebben.

Referenties:
  • Squire, R.J., Campbell, I.H., Allen, Ch.,M. & Wilson, J.L., 2006. Did the Transgondwanan supermountain trigger the explosive radiation of animals on Earth? Earth and Planetary Science Letters 250, p. 116-133.

Figuren welwillend ter beschikking gesteld door Rick Squire, School of Geosciences, Monash University, Clayton (AustraliŽ).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl