NGV-Geonieuws 132 artikel 763

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


14 Januari 2007, jaargang 9 nr. 1 artikel 763

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 132! Op de huidige pagina is alleen artikel 763 te lezen.

<< Vorig artikel: 762 | Volgend artikel: 764 >>

763 Gigantische tsunami vernietigde 7000-8000 jaar geleden kustzone van Middellandse Zee
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In overleveringen van volkeren rondom de Middellandse Zee circuleren nog steeds verhalen over een gigantische vloedgolf die een verwoestende uitwerking had op de kustgebieden. Het ziet er naar uit dat deze overleveringen op waarheid berusten, en dat ze al zeer oud moeten zijn, want Italiaanse onderzoekers hebben een tsunami gereconstrueerd die omstreeks 7000-8000 jaar geleden plaatsvond, en die alle kusten uit de oostelijke Middellandse Zee moet hebben bereikt. Ze deden dat nadat ze voor de kust van IsraŽl een vissersnederzetting (Atli-Yam) hadden onderzocht (vanwege de nog niet zo lang durende postglaciale zeespiegelstijging lag het gebied daar toen nog droog) die in de Jonge Steentijd hadden plotseling verlaten moet zijn (er lag nog onder meer voedsel dat was opgeborgen voor later), en nadat ze merkwaardige afzettingen in de Ionische Zee ten oosten van SiciliŽ hadden onderzocht. Deze afzettingen wijzen op een herkomst van de Etna op SiciliŽ.


Hoogte van de golf van de tsunami met toenemende afstand van de Etna

De tsunami moet zijn ontstaan doordat een enorm pakket onstabiel geworden gesteente afgleed langs de helling van deze vulkaan. Het wegglijden heeft een depressie achtergelaten in de vorm van een dal (het Valle del Bove) dat nog steeds, zelfs na 8000 jaar, goed herkenbaar is. Dat is niet zo verwonderlijk, want naar schatting zijn bij de afglijding zo'n 25 km3 gesteente van de vulkaan de zee in gegleden.


Het litteken (in de vorm van het Valle del Bove) dat op de Etna achterbleef na de aardverschuiving

Op basis van onder meer dit gegeven berekenden de onderzoekers dat de vloedgolven die bij de afglijding ontstonden, een maximale hoogte bereikten van ca. 50 m. Dat is bijna het dubbele van de golfhoogte die optrad bij de desastreuze tsunami van december 2004. Hoewel de golfhoogte met toenemende afstand tot de bron uiteraard minder werd, is goed voorstelbaar dat hij langs bepaalde kusten verwoestend heeft uitgewerkt. Daarvoor is overigens het westelijke deel van de Middellandse Zee gespaard gebleven, want de afglijding van de Etna bereikte de zee aan de oostkust van SiciliŽ, waardoor het eiland zelf als buffer optrad voor de westwaarts gerichte golven.





Gemodelleerde uitbreiding van het tsunamifront na achtereenvolgens 10 minuten, 51 minuten, 2 uur en 20 minuten, en 3 uur en 45 minuten

Diverse landen werden echter zwaar getroffen. Zo moet de golf ca. 13 m hoog zijn geweest waar hij de kust van Griekenland en LibiŽ bereikte. Ook ItaliŽ zelf en Egypte werden zwaar getroffen. Waar de golf maar een paar meter hoog was, kan hij echter ook ver de kuststrook zijn binnengedrongen, en de nederzettingen in de hele kustzone hebben vernietigd. Tijd voor evacuatie hadden de bewoners zeker niet: de golf verspreidde zich met een snelheid van zo'n 725 km per uur, waardoor landen als Egypte en IsraŽl binnen de vier uur werden bereikt.De kans dat een nieuwe afglijding van de Etna een soortgelijke ramp teweeg zal brengen, is volgens de onderzoekers gering. Ze wijzen er echter op dat het oostelijke deel van de Etna wel langzaam in beweging is. Een afglijding die nu een tsunami zou veroorzaken die vergelijkbaar is met die van zo'n 7500 jaar geleden, zou nu ongekende gevolgen hebben: de kustzone van de Middellandse Zee is nu immers zeer dicht bevolkt.

Referenties:
  • Pareschi, M.T., Boschi, E. & Favalli, M., 2006. Lost tsunami. Geophysical Research Letters 33, 6 pp. doi:1029/2006GL02797.

Figuren (© Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia) welwillend ter beschikking gesteld door Maria Teresa Pareschi, Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Pisa (ItaliŽ), met toestemming van de American Geophysical Union.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl