NGV-Geonieuws 132 artikel 769

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


23 Januari 2007, jaargang 9 nr. 1 artikel 769

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 132! Op de huidige pagina is alleen artikel 769 te lezen.

<< Vorig artikel: 768 | Volgend artikel: 770 >>

769 Levensteken van de maan
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Er mag dan wel geen levensteken zijn ontvangen van het 'mannetje op de maan', maar de maan heeft wel een teken van leven gegeven. Geen teken van organisch leven, maar een teken dat de maan niet het dode hemellichaam is waarvoor het werd gehouden: de maan lijkt nog te leven. Leven moet in deze (aardwetenschappelijke) context gezien worden als vulkanische (en daarmee ook tektonische) activiteit.

Wetenschappers denken dat de maan al enkele miljarden jaren 'dood' is, maar die mening moet nu dus worden herzien. Tenminste als de interpretatie van recente waarnemingen correct is. Enkele Amerikaanse onderzoekers hebben namelijk verschijnselen waargenomen die duiden op geologisch betrekkelijk recente (d.w.z. minder dan tien miljard jaar oude) ontgassing; ze sluiten ook niet uit dat dergelijke ontgassingverschijnselen ook nu nog optreden.


De Ina-structuur, gefotografeerd vanuit de Apollo 15

De desbetreffende waarnemingen zijn gedaan aan Ina, een reliëfvorm op 19 NB en 5° OL op de maan. Deze reliëfvorm ligt in het Lacus Felicitatis (Meer van het Geluk), een oude lavavlakte. Ina is een D-vormig, geput gebied met een lente van omstreeks 2,5 km. Het kan dan ook niet vanaf de aarde worden waargenomen, maar werd voor het eerst opgemerkt door de bemanning van een Apollovlucht.

Ina heeft drie kenmerken die volgens de onderzoekers op recente vorming wijzen. Het eerste kenmerk zijn de zeer scherpe grenzen. Vanwege de constante 'regen' van meteorieten en asteroïden vervagen dergelijke scherpbegrensde reliëfvormen binnen zo'n 50 miljoen jaar. Ina moet dus jonger zijn. Het tweede kenmerk is het geringe aantal inslagkraters binnen Ina. Op de totale oppervlakte van ca. 8 km2 vonden de onderzoekers slechts 2 kraters met een doorsnede van meer dan 30 m. Ook dat wijst op een geringe leeftijd. Het derde kenmerk is de kleur. Door kosmische straling, zonnestraling en de inslag van meteorieten wordt de kleur van het maanoppervlak geleidelijk donkerder. Ina is echter helder, en toont ook 'vreemde' kleuren. Die zijn vergelijkbaar met de kleuren van de jongste inslagkraters op de maan, maar Ina is geen inslagkrater.


False-colour opname van de Ina-structuur en de omgeving daarvan

De onderzoekers stellen dat de kenmerken van Ina alleen kunnen worden verklaard door snelle ontgassing, waarbij oppervlaktemateriaal werd weggeblazen en minder sterk verweerd materiaal kwam bloot te liggen. Er zijn geen tekenen van de uitstroom van lava. De onderzoekers denken daarom dat het gaat om gas dat lang ondergronds opgesloten is gebleven en dat door een bijzonder proces werd vrijgezet. Een maanbeving lijkt daarbij het waarschijnlijkst. Interessant in die context is dat Ina ligt op het kruispunt van twee rechte groeven, net zoals aardbevingscentra op aarde vaak liggen op het kruispunt van breuklijnen.

Amateurastronomen hebben al vaker signalen waargenomen waaruit ze opmaakten dat de maan niet dood was. Zo hebben ze diverse malen lichtsignalen gezien die vergelijkbaar zijn met lichtflitsen die op aarde soms bij aardbevingen optreden. Professionele astronomen hebben aan die waarnemingen echter nooit veel waarde gehecht. De onderzoekers stellen nu voor om daarnaar meer gestructureerd onderzoek te doen. De lichtflitsen duren weliswaar zo kort dat het toeval is als ze worden gezien, maar bij een aardbeving of ontgassing zou stof kunnen opdwarrelen, en dergelijke stofwolken zouden wellicht zo'n 30 seconden blijven bestaan en met professionele telescopen worden waargenomen.

In ieder geval zou Ina een interessante plaats kunnen zijn voor toekomstig maanonderzoek. Niet omdat het waarschijnlijk is dat de ontsnappende gassen kunnen bijdragen aan toekomstige bewoning van de maan, maar omdat voorgaande tektonische en/of vulkanische activiteit een heel nieuw beeld zou schetsen van de geschiedenis van de maan sinds die ontstond doordat een deel van de aarde de ruimte in werd geslingerd na contact met een enorm ander hemellichaam.

Referenties:
  • Schultz, P.H., Staid, M.I. & Pieters, C.M., 2006. Lunar activity from recent gas release. Nature 444, p. 184-186.

Foto's: NASA.


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl