NGV-Geonieuws 133 artikel 771

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2007, jaargang 9 nr. 2 artikel 771

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 133! Op de huidige pagina is alleen artikel 771 te lezen.

<< Vorig artikel: 770 | Volgend artikel: 772 >>

771 Aardwetenschappen scoorden uitstekend in 2006
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Eind december publiceerde het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Science - een uitgave van de American Association for the Advancement of Science (AAAS) - een uitgebreid artikel over de wetenschappelijke doorbraken die in 2006 hebben plaatsgevonden; onder 'wetenschap' rekent Science hierbij alle bŤtawetenschappen, alsmede de medische wetenschappen. Uit de gepubliceerde lijst van de tien door Science meest belangrijk geachte doorbraken blijkt dat de aardwetenschappen vorig jaar bijzonder goed hebben gescoord.

De hoofdprijs was niet voor de aardwetenschappen weggelegd; die ging naar de wiskunde. In die wetenschap werd namelijk erkend dat de Russische wiskundige Perelman vier jaar eerder een probleem had opgelost (verband houdend met de eigenschappen van lichamen in multidimensionale ruimten) dat wiskundigen al een eeuw in de ban heeft gehouden. De erkenning dat dit theoretisch hoogst ingewikkelde probleem is opgelost op een wijze die ook nog nieuwe technieken mogelijk maakt, heeft dus lang op zich laten wachten. Dat komt doordat de door Perelman gevonden oplossing aanvankelijk niet door iedereen als waterdicht werd erkend; daarop volgde een langdurig dispuut. Niet alleen bij aardwetenschappers blijkt dus zo af en toe grote onenigheid te bestaan over de juiste interpretatie van gegevens.

De gouden medaille mag dan wel bij de wiskunde terecht zijn gekomen, maar zowel de zilveren als de bronzen medaille werden door de aardwetenschappen gewonnen. En dan was er nog een vierde plaats ook. Wat betreft wetenschappelijke doorbraken in 2006 nemen de aardwetenschappen dan ook een koppositie in.


Voorbereidingen voor de isolatie van DNA uit een mammoetbot.

Op de tweede plaats in het lijstje van Science kwam de doorbraak op het gebied van het terugvinden, isoleren en analyseren van fossiel DNA. Science besteedt in dit kader vooral aandacht aan het geanalyseerde DNA van Neanderthalers, waaruit blijkt dat die en onze voorouders zich ongeveer 450.000 jaar van elkaar afsplitsten, maar dat er mogelijk ook sprake is geweest van genetische uitwisseling tussen beide groepen. Overigens refereert Science ook aan de DNA-analyse van een 27.000 jaar oude mammoet. De monsters die het mammoet-DNA bevatten, bevatten trouwens ook DNA van bacteriŽn, schimmels, virussen, microorganismen uit de bodem, en planten. Daardoor zal een nog beter beeld kunnen worden verkregen van het leefmilieu van de mammoet.


De ijskap van Groenland

Op de derde plaats staat het steeds verder groeiende inzicht in het gedrag van de twee grote ijskappen (Antarctica en Groenland). Deze blijken beide gedurende de laatste 5-10 jaar netto in volume af te zijn genomen; dat kon in 2006 eindelijk met redelijke zekerheid worden vastgesteld na langdurige waarnemingen vanuit satellieten. Daarbij memoreert Science dat de diverse metingen niet met elkaar overeenkomen wat betreft de snelheid waarmee ijs verloren gaat, maar bij Groenland gaat het zeker om 100 miljard ton per jaar; voor Antarctica is dat moeilijker te bepalen. Overigens blijkt het bij het afsmelten niet zozeer te gaan om sneller afsmelting door hogere temperaturen, alswel om snellere stroming, waardoor het ijs sneller het (relatief warme) zeewater bereikt.


Holotype van Tiktaalik rosae

Net naast de prijzen, op een toch nog altijd indrukwekkende vierde plaats, komen de diverse vondsten van fossielen (in het bijzonder van Tiktaalik rosae) die de overgang van vissen naar op het land levende tetrapoden vertegenwoordigen. Dit gebeurde zoín 370-360 miljoen jaar geleden. Het bijzondere van Tiktaalik was dat de voorvinnen - die al enigszins op voorpoten leken - een pols- en een ellebooggewricht hadden, waardoor een flexibele manier van voortbewegen mogelijk werd.

Het geeft uiteraard veel voldoening dat Geonieuws in 2006 ook veel aandacht heeft besteed aan de onderwerpen die door Science als belangrijke doorbraken worden beschouwd. Zo besteedden we aandacht aan de isolatie van DNA uit mammoetbotten in artikel 646; verwante artikelen betroffen DNA-onderzoek van Pleistocene dwergolifanten (699) en van een Miocene kikker (730). De eindeloos voortgaande discussie over de vroegere en huidige ontwikkeling van de ijskappen werd in tal van artikelen aan de orde gesteld. En aan Tiktaalik besteedden we aandacht in artikel 700; verwante artikelen betroffen Panderichthys (649) en Gogonasus (757) en de reuzenschorpioen Hibbertopterus (642). En dan leverde Geonieuws ook nog eens veel meer nieuws over interessante ontwikkelingen op het gebied van de aardwetenschappen dan Science in 2006 deed ...

Referenties:
  • The (Science) News Staff, 2006. Breakthrough of the year. Science 314, p. 1848-1855.

Foto Tiktaalik: Neil Shubin, Department of Organismal Biology and Anatyomy, University of Chicago, Chicago, IL (Verenigde Staten van Amerika); foto DNA-isolatie (© Hendrik Poinar): Jane Christmas, Office of Public Relations, McMaster University, Hamilton (Canada); foto Groenland: Carlo Brabante, Institute for the Dynamics of Environmental Processes-CNR, Universitŗ di Venezia, VenetiŽ (ItaliŽ).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl