NGV-Geonieuws 134 artikel 781

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2007, jaargang 9 nr. 3 artikel 781

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 134! Op de huidige pagina is alleen artikel 781 te lezen.

<< Vorig artikel: 780 | Volgend artikel: 782 >>

781 'Crisissoorten' bloeiden (letterlijk) bij massauitsterving op einde Trias
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over het Milieu ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op de grens tussen Trias en Jura trad een massauitsterving op waarvan de oorzaak nog niet echt duidelijk is. De twee meest aangehangen hypotheses gaan uit van hetzij een ernstige verstoring van het ecologisch evenwicht door het uitvloeien van zeer grote hoeveelheden basalt, of van een verstoring van de natuur door het vrijkomen van grote hoeveelheden CO2 door het uiteenvallen van gashydraten.


Micrhystridium microspinosum, een 'crisissoort'

Wat de precieze oorzaak ook moge zijn, bekend is dat er tijdens de massauitsterving een zeer hoge CO2concentratie in de atmosfeer aanwezig was, en dat er een abnormale verhouding was tussen de koolstofisotopen C-12 en C-13. De koolstofcyclus was dus duidelijk in de war, en het leven reageerde daarop. Onderzoek van microfossielen uit mariene gesteenten in Engeland, die de grens Trias/Jura omvatten, geven een interessant inzicht in verschijnselen die met de massauitsterving verband houden.

Zo blijkt dat soorten nannoplankton met een kalkskeletje voor een deel uitstierven, en voor een ander deel misvormde skeletjes hadden. Daarentegen waren er echter ook profiteurs van het gebeuren: bepaalde soorten groenalgen, die een wand hebben van organisch materiaal, hadden van de nieuwe omstandigheden niets te lijden. Integendeel, ze bloeiden helemaal op. Letterlijk, want er was sprake van algenbloei op grote schaal, zoals die ook in Nederland bij bijzondere omstandigheden (langdurige warmte waardoor veel zuurstof uit het water verdwijnt) wel in meren en plassen optreedt. In een enkel geval bleken deze 'crisissoorten' zelfs meer dan 70% van de onderzochte microfossielen uit te maken.


Pleurozonaria wetzelii, eveneens een 'crisissoort'

De omstandigheden waaronder deze 'fossiele algenbloei' optrad zijn de onderzoekers op verschillende manieren nagegaan, onder meer door onderzoek van de verhouding tussen zuurstofisotopen, en door het bepalen van de verhouding tussen de concentraties magnesium en calcium, en die van strontium en calcium in de schalen van oesters. Het onderzoek wijst erop dat in het onderzochte gebied, dat destijds een ondiep zeebekken vormde, een gelaagdheid in het water optrad als gevolg van verschillen in zoutgehalte. Mede daardoor ontstond in de zee een gebrek aan zuurstof, waardoor veel soorten uitstierven.

Volgens de onderzoekers bestaat er in diverse opzichten een grote gelijkenis met de (veel grotere) massauitsterving die plaatsvond op de grens tussen Perm en Trias. ook toen was er sprake van vergelijkbare (uitzonderlijke) verhoudingen tussen de koolstofisotopen, er trad ook een gebrek aan zuurstof in zee op, plankton met kalkschaaltjes werd er zwaar door getroffen, maar ook waren er 'crisissoorten' bij de groenalgen die tot grote bloei kwamen.


Enkele coccolithophoriden uit het bovenste Trias van Oostenrijk,
alle uitgestorven op de Trias/Jura-grens (foto Paul Brown)

Mede omdat ook bij de P/T-grens sprake was van een hoge concentratie CO2 in de atmosfeer, suggereren de onderzoekers dat de plotselinge sterke uitbreiding van dit soort organismen wel eens een verschijnsel zou kunnen zijn dat een direct gevolg is voor een dergelijk hoge koolzuurgasconcentratie in zowel de atmosfeer als de oceaan.

Referenties:
  • Schootbrugge, B. van de, Tremolada, F., Rosenthal, Y., Bailey, T.R., Feist-Burkhardt, S., Brinkhuis, H., Pross, J., Kent, D.V. & Falkowski, P.G., 2007. End-Triassic calcification crisis and blooms of organic-walled ‘diasaster species’. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 24, p. 126-141.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Bas van de Schootbrugge, Institut für Geologie und Paläontologie, Johann Wolfgang Goethe Universität, Frankfurt (Duitsland).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl