NGV-Geonieuws 134 artikel 782

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2007, jaargang 9 nr. 3 artikel 782

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 134! Op de huidige pagina is alleen artikel 782 te lezen.

<< Vorig artikel: 781 | Volgend artikel: 783 >>

782 Een dinodubbeldekker
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een nieuwe vondst van de gevederde dinosauriŽr Microraptor gui, in gesteenten van ongeveer 125 miljoen jaar oud, wijst op een heel andere manier van vliegen dan eerder werd aangenomen. Overigens is de term 'vliegen' hier niet geheel op zijn plaats: de gevederde dinosauriŽrs, die beschouwd kunnen worden als de voorlopers van de vogels, kozen weliswaar (althans in sommige gevallen) het luchtruim, maar dat gebeurde dan in de vorm van een glijvlucht, vergelijkbaar met de manier waarop de huidige vliegende eekhoorns en vliegende vissen vanaf een relatief hoog punt (bij de eekhoorns bomen, bij de vissen golftoppen) omlaag zeilden.


Het fossiel van Microraptor gui

Het bijzondere aan Microraptor gui is dat hij niet alleen vleugels had waar zijn voorouders voorpoten hadden, maar dat ook zijn achterpoten zodanig met veren waren bezet dat ook die achterpoten, waarop hij wel kon lopen, ook als vleugels dienst konden doen. Op basis van de fossiele restanten die eerder werden gevonden, werd aangenomen dat het dier die vleugels bij zijn glijvluchten achter elkaar hield, zoals bijvoorbeeld ook een libelle dat doet. De nieuwe vondst, die meer details laat zien, maakt een andere manier aannemelijk. M. gui zou de vleugels van de achterpoten niet achter, maar onder zijn 'normale' vleugels hebben gehouden. Daardoor ontstond dus een soort dubbeldeksvliegtuig, dat wat betreft de aŽrodynamische karakteristieken vergelijkbaar was met de dubbeldekkers die de gebroeders Wright in het begin van de luchtvaart gebruikten.


De van vier vleugels voorziene dino vergeleken met de 'Flyer'
van de gebroeders Wright (1903). Microraptor gui was hun
125 miljoen jaar voor (Tekening Jeff Martz).

Deze nieuwe interpretatie is gebaseerd op analyse van de verbindingen tussen de botten van de achterpoten en de asymmetrische oriŽntatie van de veren op die achterpoten. Volgens de onderzoekers zouden die erop wijzen dat er bij een 'libellenvlucht' onvoldoende lift kan zijn geweest om een glijvlucht te maken; bovendien zou het dier zijn achterpoten dan zijwaarts moeten hebben uitgestrekt bij de glijvlucht, en het skelet maakt dat onwaarschijnlijk. De onderzoekers wijzen er in dit verband ook op dat de vogels evenmin hun poten opzij uitstrekken (wat bij de vleugels wel het geval is). Als Microraptor zo was gebouwd dat hij inderdaad zijn achterpoten bij de vlucht opzij kon uitstrekken, dan zou hij nauwelijks op de grond hebben kunnen lopen. Daarentegen zou een 'dubbeldekkervlucht' wel voldoende lift hebben gegeven, en zou ook het lopen geen problemen hebben opgeleverd.


De onderzoeksleider Sankar Chatterjee

Om na te gaan of de hypothese van een dubbeldekker redelijk is, werd op de computer een simulatievlucht van M. gui uitgevoerd. Daarbij bleek dat het dier tijdens zijn glijvlucht licht golvend op en neer moet zijn gegaan: ideaal voor een glijvlucht tussen bomen. Deze bevinding lijkt van belang in de 'strijd' die wordt gevoerd over het hoe en waarom van de veren bij dinosauriŽrs. Eťn stroming zegt dat de veren zich ontwikkelden bij dinoís die op de grond leefden, en die van die toevallige evolutionaire ontwikkeling gebruik maakten om het luchtruim te kiezen. De andere stroming stelt dat de veren zich ontwikkelden bij dinoís die in bomen leefden, en die zo extra mogelijkheden kregen om een prooi te bereiken of zelf aan een vijand te ontkomen. Die laatste hypothese lijkt nu waarschijnlijker.

Referenties:
  • Chatterjee, S. & Templin, R.J., 2007. Biplane wing form and flight performance of the feathered dinosaur Microraptor gui. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States 104, p. 1577-1580.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Sankar Chatterjee, Department of Geosciences, Museum of Texas Tech University, Lubbock, TX (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl