NGV-Geonieuws 7 artikel 79

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2000, jaargang 2 nr. 1 artikel 79

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 7! Op de huidige pagina is alleen artikel 79 te lezen.

<< Vorig artikel: 78 | Volgend artikel: 80 >>

79 Lang gezochte primitieve vertebraten gevonden
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op basis van allerlei evolutionaire overwegingen werd allang aangenomen dat de vertebraten ongeveer gelijk moesten zijn ontstaan met de vele andere groepen die plotseling, ongeveer 550 miljoen jaar geleden, bij een ware 'explosie' van leven opdoken. Die zogeheten Cambrische explosie omvatte tot nu toe echter slechts ongewervelde diergroepen. Er is lang gezocht naar vertebraten van omstreeks die tijd, maar alle speurwerk leek vergeefs. In China zijn nu echter fossiele vissen gevonden van meer dan 500 miljoen jaar oud. Deze vissen zijn veruit de oudst bekende gewervelde dieren tot nu toe (de oudste 'zekere' vertebraten dateerden tot nu toe van 430 miljoen jaar geleden; verder waren enkele vondsten van ouderdommen tot 480 miljoen jaar, maar die vertoonden slechts - vaak onduidelijke - kenmerken die met vertebraten in verband zouden kunnen worden gebracht). Over de aard van de nieuwe vondst (2 exemplaren), aangetroffen in een formatie die al langer bekend staat om zijn fraaie fossielen, bestaat weinig twijfel.

De vindplaats, bij Tsjeng-jiang, is vooral beroemd vanwege de vele fossielen waarvan ook de weke delen zijn gefossiliseerd. Er is slechts een andere formatie op aarde (de Burgess shales) waarin vergelijkbare fossielen frequent worden aangetroffen. De fossilisatie van weke delen speelt bij de herkenning van de twee gevonden exemplaren een belangrijke rol bij hun determinatie als vertebraten. Die fossilisatie was uitzonderlijk: organen die herkend konden worden betreffen zigzag verlopende spierstelsels, een relatief complexe en waarschijnlijk uit kraakbeen bestaande schedel, kieuwbogen, het hart, en ondersteuningen van de vinnen. De fossielen zijn enkele centimeters groot en lijken in veel opzichten op de larven van recente lampreien; dit zijn vissen zonder kaken, geen tanden en geen 'beenderstelsel'. Het gaat dus om primitieve vormen, waarvan de toerekening aan de vertebraten alleen kon worden gedaan op basis van de weke delen die waren gefossiliseerd.

De Chinese onderzoekers hebben op basis van de kenmerken uitgezocht waar de twee vissen in de evolutionaire ontwikkeling moeten worden geplaatst. Het gaat om twee verschillende soorten, waarvan er een dichter bij de recente lampreien lijkt te staan dan bij enige andere groep van vertebraten, terwijl de ander juist meer overeenkomst vertoont met alle andere bekende vertebraten behalve een bepaalde primitieve groep. Deze discrepantie verklaren de onderzoekers mede door gebrek aan kennis van oude fossiele vertebraten, omdat daarvan te weinig zachte weefsels zijn gefossiliseerd.

Hun uiteindelijke conclusie is dat de twee gevonden soorten al een afsplitsing zijn van de vertebraten (die dus nog eerder moeten zijn ontstaan) en dat ze inmiddels uitgestorven evolutionaire lijnen vertegenwoordigen. Het zijn dus geen voorouders van de recente vissen.

Referenties:
  • Janvier, Ph., 1999. Catching the first fish. Nature 402, p. 21-22.
  • Shu, D-G., Luo, H-L., Conway Morris, S., Zhang, X-L., Hu, S-X, Chen, L., Han, J., Zhu, M. & Chen, L-Z., 1999. Lower Cambrian vertebrates from south China. Nature 402, p. 42-46.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Twee primitieve vertebraten in China gevonden' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (13 november 1999).


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl