NGV-Geonieuws 135 artikel 794

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2007, jaargang 9 nr. 4 artikel 794

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 135! Op de huidige pagina is alleen artikel 794 te lezen.

<< Vorig artikel: 793 | Volgend artikel: 795 >>

794 Precieze dateringen van geologische processen mogelijk met 'ultrachron'
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In de loop van de geologische tijd ondergaan gesteenten tal van processen. Wanneer die optraden is gewoonlijk moeilijk of niet te achterhalen. Wetenschappers van de Universiteit van Massachusetts in Amherst hebben nu echter een apparaat ontwikkeld (de 'ultrachron') waarmee dat in veel gevallen wl mogelijk moet zijn. Dankzij door hen zeer sterk verfijnde technieken kunnen veel geologische processen nu met voorheen ongekende precisie worden gedateerd. De werking van de ultrachron werd middenmaart besproken op een bijeenkomst van de Northeastern Section van de Geological Society of America.


De 'ultrachron'

De datering van een geologisch proces waaraan een gesteentepakket onderworpen is geweest, is in het algemeen extreem moeilijk, omdat er in de loop van de geologische tijd zoveel processen gelijktijdig opeenvolgend en/of met tussenpozen - plaatsvinden. Daarbij valt te denken aan processen zoals botsende continenten, gebergtevorming, magmatische intrusies, belasting door het gewicht van dikke ijskappen, etc. Er blijkt echter een soort opslag van al dergelijke processen plaats te vinden in het mineraal monaziet (CePO4). Dit fosfaat komt in zeer geringe hoeveelheden in tal van gesteenten voor; het bevat altijd kleine hoeveelheden van de radioactieve elementen uranium en thorium, waardoor radiometrische ouderdomsbepalingen mogelijk zijn. Omdat de monazietkristallen onder diverse omstandigheden kunnen aangroeien, en de nieuwgevormde 'laagjes' goed van elkaar te onderscheiden zijn, kunnen ook de afzonderlijke laagjes goed worden gedateerd. Omdat de nieuw aangegroeide laagjes vaak karakteristieken vertonen die samenhangen met de tegelijkertijd optredende processen, ontstaat hierdoor de mogelijkheid om die afzonderlijke processen te dateren.


Tweelingkristallen van monaziet

Deze theoretische mogelijkheid tot datering van processen, door monazietkristallen als het ware als een ui schil voor schil af te pellen, moest natuurlijk wel eerst nog in praktijk uitvoerbaar blijken. Dat is nu gebeurd in de vorm van de ultrachron, een apparaat dat is ontwikkeld om juist van extreem dunne aangroeilaagjes van monaziet een uiterst nauwkeurige radiometrische datering uit te voeren. De uitvoering was verre van eenvoudig. Met behulp van subsidie van de Amerikaanse National Science Foundation kon Cameca, een Franse instrumentbouwer, op aanwijzingen van de betrokken aardwetenschappers (Michael Williams en Michael Jercinovic), aan de slag. Vooral het optische gedeelte van het instrument vereiste een ongekende precisie, waardoor het ontwerpen, bouwen, uitproberen en verbeteren van de ultrachron uiteindelijk meer dan twee en een half jaar duurde. Aan de verdere verfijning wordt overigens nog steeds gewerkt.


De botsing van aardschollen kan met de ultrachron worden gedateerd

Inmiddels is het apparaat in de praktijk getest op gesteenten waarvan, op andere geologische gronden, duidelijk was wanneer ze bepaalde processen ondergingen. De ultrachron bleek daarbij zeer nauwkeurige resultaten op te leveren. De onderzoekers hopen met de ultrachron ook nieuw licht te kunnen werpen op hete hangijzers zoals de duur van 'Sneeuwbal Aarde' op het eind van het Precambrium.

Referenties:
  • Anonymus, 2007. UMass Amherst scientists read the history of rocks using custom-built >ultrachron=. Persbericht University of Massachusetts: http://www.umass.edu/newsoffice/newsreleases/articles/47657.php

Foto apparatuur: University of Massachusetts, Amherst; foto monaziettweeling: Natural History Museum Los Angeles; kaart aardschollen US Geological Survey


Copyright NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl