NGV-Geonieuws 136 artikel 805

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


12 Mei 2007, jaargang 9 nr. 5 artikel 805

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 136! Op de huidige pagina is alleen artikel 805 te lezen.

<< Vorig artikel: 804 | Volgend artikel: 806 >>

805 Waarom de aarde 'hm' zegt
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geofysica ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Nog steeds is het geesteskind van Marten Toonder, Tom Poes, een van de meest bekende Nederlandse stripfiguren. De vaak wat achterdochtige Tom Poes liet voortdurend blijken het niet met opmerkingen eens te zijn: één van Toonders legendarisch geworden teksten ('hm' zei Tom Poes) is daarvan een klassiek bewijs. Maar Tom Poes was niet de enige die vaak Ahum zei: de aarde doet dat ook. Dat werd voor het eerst in 1998 vastgesteld door Japanse seismologen, die met een supergeleidende gravimeter een seismisch signaal opvingen dat het beste als 'hm' kan worden omschreven. Het gaat om een diep, laagfrequent seismisch gerommel dat ook kan worden opgevangen als er geen sprake is van een aardbeving. Het gaat uiteraard om een relatief zacht gerommel; voor 1998 werd het dan ook gewoonlijk als 'ruis' bestempeld.


De aarde 'humt' melodisch volgens deze 'artist impression'

Toen de 'hm' eenmaal als echt signaal was herkend, werden er tal van hypotheses opgesteld om het ontstaan ervan te verklaren. Geen van alle bleek echter in staat om alle aspecten met de theorie in overeenstemming te brengen. Dat is nu wel gelukt, dankzij analyse van de gegevens die seismometers jarenlang hadden opgetekend. Uit die analyse bleek onder meer dat de sterkte van de 'hm' wisselt met de seizoenen: gedurende de meest uitgesproken wintermaanden (december-januari op het noordelijk halfrond en juni-augustus op het zuidelijk halfrond) is het signaal ongeveer 10% sterker dan gedurende de rest van het jaar.

De 'hm' bleek bovendien anders van aard dan de trillingen die door echte schokken (zoals aardbevingen en ondergrondse proeven met atoombommen) worden veroorzaakt. Zo'n gebeurtenis leidt ertoe dat de aarde gaat vibreren, en de vibraties kunnen lang aanhouden, soms wel maanden tot na de gebeurtenis. Bij de 'hm' is dat anders: de vibratie duurt veel korter. De herkomst van de vibraties is ook anders: de meeste 'hms' worden opgewekt in de Stille Oceaan ten zuiden van Alaska en in de watermassa’s rondom Antarctica. Dat zijn precies de twee gebieden waar het vaak zeer sterk spookt gedurende hevige winterstormen.


Seismische weergave van het 'hummen'

Uit het onderzoek blijkt nu dat de 'hms' ontstaan door een complexe wisselwerking tussen de atmosfeer, de oceaan en de zeebodem. Volgens de onderzoeker, Spahr Webb, zijn zogeheten infrazwaartekrachtsgolven de oorzaak. Dergelijke golven zijn een soort laagfrequente golven, die in groepen reizen. Het proces is te vergelijken met oppervlaktegolven die door de wind worden aangedreven. Als die een langzaam oplopende kust naderen, breken die golven. Daarbij zijn er hoge golven en lagere, en hun onderlinge afstanden zijn niet precies gelijk. Als de golven breken, ontstaan laagfrequente fluctuaties in het zeeniveau. De frequentie is 20-1000 s, en de zeespiegel staat na het breken van grote golven iets lager dan na het breken van kleine golven. De bij dit proces opgewekte laagfrequente oscillaties lekken terug zeewaarts waar ze in de oceaan terug te vinden zijn als infrazwaartekrachtsgolven.

De 'hm' zou dus met enige goede wil kunnen worden opgevat als een afwijzend gemompel van de arde als er weer eens heftige winterstormen optreden.

Referenties:
  • Webb, S.C., 2007. The Earth’s ‘hum’ is driven by ocean waves over the continental shelves. Nature 445, p. 754-756


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl