NGV-Geonieuws 137 artikel 817

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


19 Juni 2007, jaargang 9 nr. 6 artikel 817

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 137! Op de huidige pagina is alleen artikel 817 te lezen.

<< Vorig artikel: 816 | Volgend artikel: 818 >>

817 Nieuw veld met 'black smokers' herbergt bijzondere biotoop
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Oceanografie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Onderzoekers van vier Amerikaanse universiteiten en het Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) hebben, tijdens een expeditie met het onderzoekschip Atlantis van het WHOI op bijna 3 km diepte een nieuw veld ontdekt met zogeheten black smokers, onderzeese 'schoorstenen' waaruit heet water - vaak met veel mineralen - opstijgt. Het nieuw ontdekte veld ligt in de Stille Oceaan ter hoogte van Costa Rica, en het water uit de black smokers is sterk ijzerhoudend en zwart.


De nieuw ontdekte soort van Stauromedusae

Zoals bij veel andere black smokers het geval is, leeft ook in het nieuw ontdekte veld een keur aan bijzondere organismen, waaronder ook nu weer nieuwe soorten die niet uit de omgeving van andere black smokers bekend zijn. Het meest opvallend zijn bepaalde holtedieren (Coelenterata) die het best als een soort kwallen kunnen worden omschreven. Deze prachtig en uniek gekleurde klokvormige dieren worden door de onderzoekers gerekend tot de Stauromedusae. Daarnaast zijn sommige black smokers overdekt met de gekrulde omhulsels van ook van andere locaties bekende kokerwormen die ijzerrijk water nodig hebben (alvinelliden), waardoor een van die schoorstenen het uiterlijk heeft van een hoofd met haren van slangen. Dat is in de Griekse mythologie het kenmerk van Medusa, en de onderzoekers hebben daarom besloten om de locatie 'Medusa-veld' te noemen.


Het onderzoekschip Atlantis


Op de kop van Medusa lijkende schoorsteen (links).


De beelden van de schoorstenen en de organismen werden gemaakt door een onbemande diepzeerobot, de Jason II, die vanaf de Atlantis werd bestuurd. De robot kon monsters nemen en metingen verrichten, waarbij onder meer werd vastgesteld dat het water uit de schoorstenen een temperatuur heeft van 335 °C (bij de op die diepte heersende druk, die ongeveer 200 maal zo groot is als de atmosferische druk op zeeniveau, gaat het water pas bij 390 °C koken). Die temperatuur staat in schril contrast tot die van het zeewater zelf, dat ongeveer 2 °C warm is; de temperatuurgradiënt is enorm, want al op zo'n 10 cm van de Medusaschoorsteen is het water nog maar enkele graden warmer dan in de verder verwijderde diepzee.


Een van de eerder bekende soorten van Stauromedusae.

Uit de analyses blijkt opnieuw dat iedere schoorsteen in het veld zijn eigen, iets van de andere verschillende, chemische karakteristieken heeft. Dat moet samenhangen met de processen die een rol spelen bij het opstijgen van magma van onder de meidoceanische ruggen. Waarom die processen niet leiden tot een uniforme samenstelling van het via de schoorsteen uitgestoten water, is vooralsnog echter niet duidelijk.

Referenties:
  • Anonymus, 2007. New undersea vent suggests snake-headed mythology. Duke University News & Communications. http://www.dukenews.duke.edu/2007/04/smoker.html.

Foto's: Duke University, Durham, NC (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl