NGV-Geonieuws 137 artikel 818

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


20 Juni 2007, jaargang 9 nr. 6 artikel 818

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 137! Op de huidige pagina is alleen artikel 818 te lezen.

<< Vorig artikel: 817 | Volgend artikel: 819 >>

818 Raadselachtig fossiel ter grootte van een boom blijkt een paddestoel
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Al 148 jaar is er gediscussieerd over de aard van een raadselachtig fossiel dat de naam Prototaxites heeft gekregen. Dit 350 miljoen jaar geleden (begin Carboon) uitgestorven organisme is zes meter groot en heeft een stam die op die van een boom lijkt.


Het grootst bekende (maar incomplete) exemplaar van Prototaxites,
in de woestijn van Saoedi-ArabiŽ (foto Fran Hueber, National Museum
of Natural History, Washington)


Microscopische opname van de
(chemisch gekleurde) celwand


Aanvankelijk werd gedacht dat het waarschijnlijk een conifeer was, maar die hypothese bleek onhoudbaar. Een volgende hypothese ging ervan uit dat het gaat om een reusachtige soort van de korstmossen, zoals we die nu onder meer kennen van de vaak kleurige bedekking van gesteentepartijen. In 1919 werd het fossiel vervolgens als een soort reusachtige paddestoel (paddestoelen zijn schimmels met een sterk ontwikkeld vruchtlichaam) beschouwd, maar ook van die interpretatie was men niet zeker. Zo kon Prototaxites bijna anderhalve eeuw lang paleontologen voor een moeilijk oplosbaar raadsel stellen. Zelfs kortgeleden nog verklaarde de paleobotanicus William Stein dat het zelfs niet duidelijk is tot welk rijk het fossiel behoort.

Een nieuw onderzoek heeft het probleem op een geheel nieuwe wijze aangepakt, namelijk geochemisch. Een team onder leiding van Kevin Boyce verzamelde materiaal van Prototaxites van ongeveer 400 miljoen jaar oud (Vroeg-Devoon) op twee locaties in Canada. Daar verzamelden ze ook fossiele planten van gelijke ouderdom. Alle monsters werden geanalyseerd op de verhouding tussen de twee koolstofisotopen C-12 en C-13. De redenering daarachter was dat, als Prototaxites ook een plant zou zijn, de isotopenverhouding in het raadselachtige fossiel gelijk moest zijn aan die in de fossiele planten; de koolstofisotopen werden immers in de vorm van CO2 uit de lucht opgenomen in de verhouding zoals die destijds in de atmosfeer voorkwam.


Reconstructie (door Mary Parrish, Department of Paleobiology,
Smithonian Institute) van een mistig Vroeg-Devonisch landschap
met Prototaxites


Onderzoeker Kevin Boyce


Als Prototaxites een geheel andere 12C/13C-verhouding zou hebben dan de planten, heeft hij zijn koolstof dus niet als CO2 uit de atmosfeer gehaald. Waar de koolstof dan wel vandaan zou zijn gekomen, is een vraag die niet zonder meer kan worden beantwoord. Gezien het feit dat het gaat om een op het land levend organisme ligt het echter voor de hand dat Prototaxites dan zijn koolstof zou hebben gehaald uit rottend organisch materiaal in de bodem. Dat is precies wat schimmels (en dus ook paddestoelen) heden ten dage doen.

Inderdaad bleek de verhouding tussen de twee koolstofisotopen in Prototaxites zo anders dan die in de fossiele planten, dat de onderzoekers moesten concluderen dat het geen plant betreft, maar waarschijnlijk een paddestoel. De vraag waarom die paddestoel zulke enorme afmetingen had, is daarmee echter nog niet beantwoord. In het Vroeg Devoon waren er nog geen (of nauwelijks) landdieren die de paddestoel konden eten. De ontwikkeling van het dierenrijk op land zou dan ook de oorzaak kunnen zijn geweest dat Prototaxites uitstierf aan het begin van het Carboon. Het is echter evengoed mogelijk dat de paddestoel zo hoog werd om zijn sporen verder te kunnen verspreiden. Geen van deze twee mogelijkheden is volgens William Stein echter aannemelijk, want de plantaardige tijdgenoten van Prototaxites bleven klein, en hedendaagse paddestoelen zien ook kans om zonder groot te worden hun sporen ver te verspreiden. Er blijft dus nog wat te puzzelen over.

Referenties:
  • Boyce, C.K., Hotton, C.L., Fogel, M.L., Cody, G.D., Hazen, R.M., Knoll, A.H. & Hueber, F.M., 2007. Devonian landscape heterogeneity recorded by a giant fungus. Geology 35, p. 399-402.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Kevin Boyce, Department of the Geophysical Sciences, University of Chicago, Chicago, IL (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl