NGV-Geonieuws 138 artikel 821

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Juli 2007, jaargang 9 nr. 7 artikel 821

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 138! Op de huidige pagina is alleen artikel 821 te lezen.

<< Vorig artikel: 820 | Volgend artikel: 822 >>

821 De laatste tocht van Ötzi
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Sinds de vondst van de 'IJsman' in het gletsjerijs van de Alpen van Tirol, enkele meters aan de Italiaanse kant van de grens met Oostenrijk, is druk gespeculeerd over de vraag wat hij hoog in de bergen nabij de gletsjers deed. Toen jaren later werd ontdekt dat de ijsman, die al spoedig de koosnaam 'Ötzi' kreeg (naar het Ötztal, aan de bovenzijde waarvan hij werd gevonden) onder een niet geheelde wond een stenen pijlpunt in zijn schouderblad bleek te hebben, deed al snel de theorie opgang dat hij op de vlucht was voor vijanden. Waarvandaan hij was gevlucht, en waarheen, was echter een kwestie van speculatie.


De mummie van Ötzi (MD).

Aan die speculatie lijkt nu een einde te zijn gekomen, doordat de tocht die Ötzi in zijn laatste uren maakte, ruwweg in kaart is gebracht. Dat is mogelijk gebleken door pollenanalyse van de voedselrestanten die nog in zijn darmkanaal aanwezig waren; uit scans was al gebleken dat zijn maag leeg was. Via diverse verfijnde technieken heeft een onderzoeksteam onder leiding van de botanicus Klaus Oeggl daartoe vijf voedselmonsters (met gewichten uiteenlopend van 0,04 tot 0,39 gram!) uit het darmkanaal geďsoleerd. Die monsters vertegenwoordigen op z'n minst drie op uiteenlopende tijdstippen genuttigde maaltijden. Uit de plaats waar de diverse fragmenten in het darmkanaal zaten, kan worden opgemaakt dat Ötzi de eerste maaltijd waarvan restanten zijn aangetroffen omstreeks 33 uur voor zijn overleden heeft gegeten. Daarna heeft hij dus nog tweemaal gegeten, elke keer inclusief een duidelijke hoeveelheid dierlijke eiwitten, maar ook graan en andere planten. Daaruit blijkt duidelijk dat Ötzi, in tegenstelling tot wat eerder werd vermoed op basis van de chemische samenstelling van zijn haar, een omnivoor was.


Ötzi nog op zijn vindplaats (MD)

De onderzoekers geven een gedetailleerde pollenanalyse, maar het resultaat komt er in grote lijnen op neer dat Ötzi zijn laatste tocht begonnen moet zijn in een subalpien gebied, dat hij daarna is afgedaald naar het dal, en vandaar weer tot hoog in de bergen is teruggegaan. Het is niet duidelijk of het subalpiene gebied waar hij zijn laatste tocht begon ten noorden of ten zuiden van de waterscheiding lag (dus in het huidige Oostenrijk of juist in Italië), maar het dal waarheen hij afdaalde lag in het huidige Italië: het moet gaan om het dal van de Etsch, of een zijdal daarvan (het dal van de Schnalls). De afdaling moet lang hebben geduurd, wat er op lijkt te wijzen dat hij geen haast had (of wellicht dat hij een lange tocht over de waterscheiding maakte). In het dal had hij een maaltijd, ongeveer 9-12 uur voor hij aan zijn eind kwam. Vier tot zeven uur daarna bevond hij zich alweer op subalpiene hoogte, waar hij zijn laatste maaltijd at, om vervolgens tot hoog in de bergen te klimmen, waar hij omkwam.


Reconstructie van Ötzi tijdens zijn laatste reis (SA).


Detail van de kleding van Ötzi (MD)


Zijn snelle vertrek uit het dal maakt het volgens de onderzoekers waarschijnlijk dat hij daar - om wat voor reden dan ook - vijandig werd bejegend, wat hij kennelijk niet vooraf had verwacht. Mogelijk is hij vandaar opgejaagd de bergen in, waar hij door uitputting of door zijn verwondingen aan zijn einde kwam.

Referenties:
  • Oeggl, K., Kofler, W., Schmidl, A., Dickson, J.H., Egarter-Vigl, E. & Gaber, O., 2007. The reconstruction of the last itinery of "Ötzi", the Neolithic Iceman, by pollen analyses from sequentially sampled gut extracts. Quaternary Science Reviews 26, p. 853-861.

Foto's: Südtiroler Archäologiemuseum (SA) en Musée Départemental des Merveilles & Conseil Général des Alpes-Maritimes (MD).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl