NGV-Geonieuws 139 artikel 831

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Augustus 2007, jaargang 9 nr. 8 artikel 831

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 139! Op de huidige pagina is alleen artikel 831 te lezen.

<< Vorig artikel: 830 | Volgend artikel: 832 >>

831 Een reusachtige gevederde dinosauriŽr
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Dino)sauriers !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Aan het feit dat de vogels evolutionair zijn voortgekomen uit dinosauriŽrs wordt al geruime tijd niet meer getwijfeld. De aanwijzingen, in de vorm van 'tussenvormen' zijn daarvoor veel te overtuigend. Op basis van die tussenvormen en de oudste vogels leek het er tot nu toe op dat er een verband bestond tussen de grootte van de dieren en hun fase in de evolutie: naarmate de dieren minder dino- en meer vogelkarakteristieken kregen, werden ze kleiner.


Gigantoraptor was vele malen groter dan een mens
(tekening Li Rongshan)

Dat blijkt nu op z'n minst een regel met uitzonderingen te zijn, want in het Laat-Krijt van China - in de ca. 85 miljoen jaar oude Iren Dabasu Formatie - zijn nu de resten gevonden van een dino die al zeer sterk op een vogel leek (hij moet volgens de onderzoekers veel op een wat erg uit de kluiten gewassen kalkoen of emu hebben geleken), maar die niettemin gigantisch groot was. Uit de (overigens niet complete) fossiele resten kan worden opgemaakt dat deze gevederde dino een rughoogte moet hebben gehad van zo'n 3,5 m. In totaal was hij zeker 8 m lang, en hij moet een gewicht hebben gehad van omstreeks 1400 kg. Dat betekent dat hij maar liefst zo'n 35 keer zwaarder was dan zijn zwaarste verwant. Hij was ook veel groter dan enig ander bekend gevederd dier, want zelfs de uitgestorven schrikvogel (zie Geonieuws 746) woog niet meer dan zo'n 500 kg.

Op basis van het gevonden materiaal wordt de gevederde reuzendino bij de familie van de Oviraptoridae (oviraptors) ingedeeld. Hij is door de onderzoekers Gigantoraptor erlianensis gedoopt (reuzenraptor uit het Erlian-bekken). Het dier had betrekkelijk lange voorpoten, maar hij liep op zijn achterpoten, die sterk op die van een vogel leken. Hij had geen tanden, maar waarschijnlijk wel een snavel. Veren (of afdrukken daarvan) zijn weliswaar niet aangetroffen, maar op grond van het gevonden materiaal, dat vergeleken is met dat van dino's waarvan wel veerafdrukken zijn aangetroffen, kan het niet anders dan dat Gigantoraptor ook een verenkleed moet hebben gehad.


Reconstructie van Gigantoraptor
(tekening Zhao Chuang en Xing Lida)

De fossiele resten werden in 2005 min of meer bij toeval gevonden. Een van de onderzoekers, Xing Xu, maakte met een Japanse filmploeg een documentaire over de eerdere vondst van een unieke sauropode. Voor de camera's raapte hij een bot op van de grond op de locatie (in de Gobi-woestijn) waar de sauropode was gevonden. Toen hij het bot schoonmaakte, besefte hij direct dat het niet om weer een sauropode ging. Vanwege het enorme formaat dacht hij in eerste instantie aan een Tyrannosaurus of daarmee vergelijkbare dino, maar hij was daar niet zeker van. De opnames werden gestopt, omdat Xu eerst zekerheid wilde over de nieuwe vondst. Met een daartoe bijeengebracht onderzoeksteam werd de locatie daarna opnieuw onderzocht, waarbij een ongewoon grote hoeveelheid botten van het dier werd aangetroffen, inclusief een bijna complete voorpoot, achterpoot en onderkaak, een deel van het bekken en diverse wervels.

De uitzonderlijke karakteristieken van Gigantoraptor roepen veel vragen op, ondermeer wat betreft zijn voedsel. Hij had namelijk de smalle kop en de lange nek van een herbivoor, maar de scherpe klauwen van een carnivoor. Maar er zijn nog meer raadsels op te lossen. Zo vertonen de wervels een groot gat, waarvan de betekenis onduidelijk is. En natuurlijk is het de vraag waarom de (naar alle waarschijnlijkheid) gevederde dino zo groot was. Daarbij moet worden opgemerkt dat uit analyse van de botten is gebleken dat het om een betrekkelijk jong individu ging (11 jaar). Dat wijst er niet alleen op dat hij veel sneller moet zijn gegroeid dan andere dino's, maar ook dat volwassen exemplaren nog veel aanzienlijk groter kunnen zijn geweest. Dat denken de onderzoekers tenminste.

Referenties:
  • Xu, X., Tan, Q., Wang, J., Zhao, X. & Tan, L., 2007. A gigantic bird-like dinosaur from the Late Cretaceous of China. Nature 447, p. 844-847.

Figuren: Institute of Vertebrate Palaeontology and Palaeoanthroplogy, Academia Sinica, Beijing (Volksrepubliek China).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl