NGV-Geonieuws 140 artikel 843

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 September 2007, jaargang 9 nr. 9 artikel 843

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 140! Op de huidige pagina is alleen artikel 843 te lezen.

<< Vorig artikel: 842 | Volgend artikel: 844 >>

843 Groenland was vroeger inderdaad groen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie ! Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De namen 'Groenland' en 'IJsland' wekken vaak wat verbazing omdat IJsland weliswaar grotendeels met ijs bedekt is maar ook (in het zuiden) een redelijk groene kuststrook heeft, terwijl Groenland geen noemenswaardig groen vertoont. De namen zijn echter afkomstig uit de tijd van de reizen van de Vikingen, en destijds was het klimaat anders dan nu, waardoor ook de begroeiing in deze noordelijke gebieden anders was.


Onderzoek van het silthoudende ijs uit boring Dye-3

In een verder verleden was Groenland nog veel groener dan in de tijd van de Vikingen. Dat blijkt uit de analyse van boorkernen door de huidige ijskap. De hele ijskap werd op diverse plaatsen doorboord; de Dye-3 boring (zuid-centraal Groenland) ging door het ijs van 2 km dik, en de GRIP boring (vanaf de top van de ijskap) door 3 km. Aan de basis van het ijs bleek het verontreinigd te zijn met silt. Dit ijs bevatte geen macrofossielen, maar wel enkele pollen. De basis van de Dye-3 boring bevatte echter ook restanten van aminozuren (bouwstenen van DNA).

Aan de hand van dit materiaal hebben onderzoekers delen van het DNA kunnen reconstrueren (en vermenigvuldigen), op basis waarvan inzicht werd verkregen in de aard van de organismen die ter plaatse leefden toen het gebied door ijs werd bedekt. Hoewel het ijs zelf niet direct te dateren is, wisten de onderzoekers via een aantal omwegen toch de ouderdom van het organisch materiaal vast te stellen; dat bleek 450.000-800.000 jaar oud. Een van de toegepaste technieken was 'optically stimulated luminescence' (OSL), een techniek waarbij kan worden vastgesteld wanneer kleine kwartskorrels voor het laatst aan zonlicht blootgesteld zijn geweest. Na bedekking van het ijs is dat uiteraard niet meer het geval geweest.


Zo zou Groenland er destijds hebben uitgezien

Het DNA waarvan restanten in de boorkern zijn aangetroffen, moet hebben toebehoord aan insecten (onder meer vlinders en motten) en aan een betrekkelijk breed scala van planten, waaronder dennen, sparren, elzen en taxis. Uit een en ander valt op te maken dat Groenland destijds bebost moet zijn geweest.

Dat was niet gedurende de voorlaatste tussenijstijd (interglaciaal), het Eemien (130.000-116.000 jaar geleden). Daarvoor is het organisch materiaal te oud. Dat betekent dat, in tegenstelling tot wat algemeen werd aangenomen, Groenland met ijs bedekt moet zijn gebleven; anders zou er immers (ook) jonger organisch materiaal aan de basis van het ijs aanwezig zijn. De vondst en de daaruit voortvloeiende conclusie van een gedurende het Eemien met ijs bedekt Groenland is ook van belang voor ons inzicht in de gevolgen van temperatuurstijging. Gedurende het Eemien was de temperatuur namelijk hoger dan nu (en de zeespiegel stond ook zo'n 6 m hoger dan nu). Dat het ijs op Groenland toen toch niet verdween, betekent dat onze klimaatmodellen geen juiste 'voorspellende' waarde hebben voor het Eemien, en waarschijnlijk dus ook niet voor de toekomst. Het rampscenario van overstroomde kustgebieden als gevolg van een zeespiegelstijging door afsmelten van het ijs op Groenland is daarmee opnieuw een stuk ongeloofwaardiger geworden.

Referenties:
  • Curry, A., 2007. Ancient DNA’s intrepid explorer. Science 319, p. 36-37.
  • Willerslev, E., Cappellini, E., Boomsma, W., Nielsen, R., Hebsgaard, M.B., Brand, T.B., Hofreiter, M., Bunce, M., Poinar, H.N., Dahl-Jensen, D., Johnsen, S., Steffensen, J.P., Bennike, O., Schwenniger, J.-L., Nathan, R., Armitage, S., Hoog, C.-J. de, Alfimov, V., Christl, M., Beer, J., Muscheler, R., Barker, J., Sharp, M., Penkman, K.E.H., Haile, J., Taberlet, P., Gilbert, M.Th.P., Casoli, A., Campani, E. & Collins, M.J., 2007. Ancient biomolecules from deep ice cores reveal a forested southern Greenland. Science 3127, p. 111-114.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Eske Willerslev, Centre for Ancient Genetics, University of Copenhagen, Kopernhagen (Denemarken).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl