NGV-Geonieuws 140 artikel 845

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


12 September 2007, jaargang 9 nr. 9 artikel 845

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 140! Op de huidige pagina is alleen artikel 845 te lezen.

<< Vorig artikel: 844 | Volgend artikel: 846 >>

845 Gebeurtenis in Tunguska (1908) liet mogelijk toch inslagkrater en fragment van ingeslagen hemellichaam achter
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Astronomie ! Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Op 30 juni 1908 vond er in SiberiŽ een gebeurtenis plaats waarvan begeleidende verschijnselen in grote delen van Europa en centraal-AziŽ werden waargenomen. Het ging daarbij onder meer om lichtverschijnselen. Wereldwijd werden seismische schokgolven waargenomen. Het bleef lang onduidelijk wat van dit alles de oorzaak was, mede omdat het gebied nauwelijks toegankelijk is. Pas zoín tien jaar later vond er een expeditie naar het gebied plaats waar het epicentrum lag, nabij de rivier Podkamenaya Tunguska (daarom spreekt men gewoonlijk van de Tunguska-gebeurtenis). Daarbij bleek dat in een gebied van meer dan 2000 km2 de bomen van de taiga als lucifershoutjes waren geknakt. Vrijwel alle bomen lagen in richtingen die overeenkomen met de straal van een cirkel, waarvan het middelpunt bij de Tunguska-rivier lag. Er was dus duidelijk sprake van een enorme drukgolf, en de voor de hand liggende verklaring was dat die het gevolg was van de inslag van een hemellichaam met aanzienlijke afmetingen; in ieder geval was het de zwaarste inslag waarvan mensen getuigenis hebben kunnen afleggen. Momenteel wordt aangenomen dat de daarbij opgetreden schokgolf te vergelijken is met die van een bom van 10-15 miljoen ton TNT.


Zo'n 60 miljoen bomen knakten in 1908 als lucifershoutjes


Ligging van het Cheko-meer
nabij het epicentrum van de drukgolf


Een probleem bij deze interpretatie was echter dat geen inslagkrater werd aangetroffen, en dat ook geen fragmenten van het ingeslagen hemellichaam werden gevonden. Daarom werd de algemene opvatting dat het hemellichaam in de atmosfeer moest zijn geŽxplodeerd, onder invloed van de wrijving en de daarbij opgetreden (over)verhitting. Tijdens die explosies zouden fragmenten gevormd zijn die mogelijk op aarde ingeslagen zouden zijn. Inderdaad werden bij een expeditie op het eind van de dertiger jaren enkele depressies aangetroffen die met veen waren opgevuld, en die door de onderzoekers werden geÔnterpreteerd als kleine kraters gevormd bij het inslaan van een zwerm brokstukken van het hemellichaam. Maar omdat ook in die depressies geen extraterrestrisch materiaal werd aangetroffen, werden de depressies door andere wetenschappers niet erkend als inslagkraters. Toen ook bij volgende expedities, waarbij specifiek naar deeltjes van het hemellichaam werd gezocht niets werd gevonden, versterkte dat de opvatting dat na de ontploffing in de lucht (van wat nu wordt aangenomen een steenmeteoriet te zijn geweest) alle brokstukken in de atmosfeer waren verbrand.


Het Cheko-meer

Inslag van tenminste ťťn brokstuk lijkt nu echter weer waarschijnlijk. Onderzoekers hebben een vrijwel cirkelvormig meer aangetroffen (het Cheko-meer), dat zo'n 300 m in doorsnede is, dat - in tegenstelling tot andere meren in het gebied - merkwaardig steile wanden heeft, en dat zoín 50 m diep is. Het ligt ongeveer 8 km van het epicentrum van de opgetreden schokgolf. Een onderzoeksteam onder leiding van Luca Gasperini heeft dit meer onderzocht met sonar en met seismiek, en heeft ook bodemmonsters genomen. Op basis van de zo verkregen informatie stellen de onderzoekers dat het meer sterk afwijkt van de thermokarstmeren in SiberiŽ, dat het niet overeenkomt met meren die het gevolg zijn van 'normale' tektoniek, en evenmin met meren die 'normale' erosie- en sedimentatieprocessen doorlopen. Daarentegen komen de karakteristieken wel overeen met die van meren waarvan bekend is dat ze gevormd zijn door een inslag.


Seismische sectie (met interpretatie) door het Cheko-meer

Van bijzonder belang voor de interpretatie van het ontstaan van het meer lijkt de aanwezigheid van een massief lichaam op ongeveer 10 m onder het sediment in het midden van het meer. Dat zou heel goed een fragment van het geŽxplodeerde hemellichaam kunnen zijn, maar dat zal pas na een volgende expeditie - die gebruik zal moeten maken van andere boorapparatuur - duidelijk kunnen worden.


Reconstructie van het Cheko-meer(met veel lagere waterspiegel)
kort na de inslag

Volgens David Morrison, een planetoloog van NASA, zou het vinden van een fragment aanzienlijke consequenties kunnen hebben. Berekeningen van de bij de explosie vrijgekomen energie geven namelijk aan dat het object een grootte moet hebben gehad die overeenkomt met die van de meest waarschijnlijke toekomstige hemellichamen die de aarde zullen treffen met een kracht die aanzienlijke schade zal aanrichten. De huidige modellen geven echter aan dat hemellichamen van een dergelijke omvang in de atmosfeer zullen fragmenteren in zulke kleine brokstukken dat ze geen inslagkraters van betekenis zullen vormen. Als het massieve lichaam onder het Cheko-meer inderdaad zo'n fragment blijkt, zullen de modellen dus moeten worden herzien. De volgende expeditie naar het Cheko-meer kan dan ook op grote wetenschappelijke belangstelling rekenen.


Door gebrek aan concurrenten konden de
paar bij de inslag overeind gebleven bomen
goed groeien, wat leidde tot brede jaarringen
na 1908


Bemonstering van veen uit
de oever van het Cheko-meer
t.b.v. datering


Referenties:
  • Gasperini, L., Alvisi, F., Biasini, G., Longo, G., Pipan, M., Ravaioli, M. & Serra, R., 2007. A possible impact crater for the 1908 Tunguska event. Terra Nova 19, p. 245-251.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Luca Gasperini, ISMAR-CNR, Sezione di Geologia Marina, Bologna (ItaliŽ), afkomstig van de Tunguska-pagina van de Universiteit van Bologna: http://www-th.bo.infn.it/tunguska/


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl