NGV-Geonieuws 7 artikel 85

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Maart 2000, jaargang 2 nr. 1 artikel 85

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 7! Op de huidige pagina is alleen artikel 85 te lezen.

<< Vorig artikel: 84 | Volgend artikel: 86 >>

85 Sneeuwduinen op Antarctica lijken 'vastgevroren'
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Geomorfologie ! Klik hier voor alle artikelen over Glaciologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Zijn de gigantische sneeuwduinen op Antarctica wellicht niet het gevolg van de accumulatie van stuifsneeuw onder invloed van de wind? Dat zou hun verklaring alleen maar bemoeilijken. Toch is er kennelijk iets vreemds met deze duinen aan de hand. Dat betreft niet alleen hun merkwaardige afmetingen: ze kunnen tot honderd kilometer lang worden, terwijl ze toch maar enkele meters hoog zijn. Ze liggen vaak evenwijdig aan elkaar gerangschikt op een onderlinge afstand van 1-2 km en kunnen zo duinenvelden vormen van vele duizenden vierkante kilometers.

Deze duinen, die bij hun 'ontdekking' op satellietfoto’s in 1997 al veel opzien baarden omdat ze door onderzoekers ter plaatse nooit als zodanig waren herkend, zijn goed te zien op dergelijke foto’s. Satellietfoto’s zijn zeer geschikt om veranderingen van grote natuurlijke objecten - zoals deze megaduinen - te onderzoeken. Het was dan ook een buitenkansje toen, dankzij het einde van de koude oorlog, oude satellietopnamen ter beschikking kwamen. Die zijn bekeken door twee Amerikaanse onderzoekers, die tot een merkwaardige conclusie kwamen. Ze deden daarvan verslag op een bijeenkomst van de American Geophysical Union, die medio december in San Francisco plaatsvond. Mark Fahnestock (van de Universiteit van Maryland) en Ted Scambos (van de Universiteit van Colorado) hadden oude opnamen van spionagesatellieten uit de zestiger jaren vergeleken met recente satellietopnamen van de US National Oceanic and Atmospheric Administration en waren daarbij tot de conclusie gekomen dat de sneeuwduinen nog exact dezelfde positie innemen als in 1963.

Dat is merkwaardig, want deze lange sneeuwduinen doen - behalve wat betreft hun relatief geringe hoogte - sterk denken aan de ook soms honderden kilometers lange lengteduinen in zandwoestijnen. Daar wordt het zand door de wind tot vergelijkbare ruggen getransformeerd, maar die duinen veranderen, zij het langzaam, voortdurend van positie. Dat lijkt met de sneeuwduinen op Antarctica dus niet het geval: ze lijken vastgevroren. Dit betekent dat ze een andere ontstaanswijze moeten hebben dan woestijnduinen; de wind op Antarctica is namelijk sterk en waait vrijwel constant, en als de sneeuwduinen zich onder invloed van die wind zouden vormen, dan zouden ze zich ook bij voortgaande wind langzaam moeten verplaatsen.

Over de processen die wel verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de genese van deze duinen, lieten de onderzoekers zich niet uit. Daarvoor moeten de sneeuwduinen eerst zelf nauwkeurig worden onderzocht. Het ligt voor de hand dat ze niet uit losse stuifsneeuw bestaan, maar dat ze uit sneeuw in enigerlei vorm bestaan, kan moeilijk worden betwijfeld. Het is niet onmogelijk dat de duinen stammen uit een periode van veel zwaardere sneeuwval dan nu, waarbij de wind de gelegenheid kreeg om duinen te vormen. Toen de sneeuwval en de wind daarna mogelijkerwijze afnamen, kreeg het sneeuwoppervlak de gelegenheid om te bevriezen, waardoor de duinen als het ware voorgoed fossiliseerden. Waarom zich, over het oude oppervlak, geen nieuwe sneeuwduinen kunnen afzetten, verklaart een dergelijke hypothese echter niet.

Referenties:
  • Tomlin, S., 1999. Vast snow dunes frozen in time. Nature 402, p. 860.

N.B.: een iets afwijkende versie van dit bericht werd onder de titel 'Sneeuwduinen op de zuidpool blijken onbeweeglijk te zijn' geplaatst in de bijlage 'Wetenschap & Onderwijs' van NRC Handelsblad (8 januari 2000).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl