NGV-Geonieuws 141 artikel 855

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


9 Oktober 2007, jaargang 9 nr. 10 artikel 855

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 141! Op de huidige pagina is alleen artikel 855 te lezen.

<< Vorig artikel: 854 | Volgend artikel: 856 >>

855 Massauitsterving op P/T-grens was niet plotseling
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

De grens tussen Perm en Trias wordt altijd beschouwd als het moment van de grootste (en plotselinge) massauitsterving, waarbij ongeveer 95% van alle soorten mariene organismen van de aardbodem verdwenen. Een van de groepen die tot dan toe het zeeleven min of meer had gedomineerd, bestond uit de brachiopoden. Die speelden na de P/T-grens geen rol van enige betekenis meer. Hun rol werd overgenomen door de mollusken, die zich in zeer korte tijd tot de overheersende groep wisten te ontwikkelen.


De schelp Leptodesma (herkomst Hydra, Griekenland), die in het hele Perm voorkomt maar vooral in het Laat-Perm zeer talrijk is

Het bovenstaande beeld lijkt aan herziening toe. Onderzoekers hebben namelijk aangetoond dat de plotselinge opkomst van de mollusken niet direct na de P/T-grens begon, maar al achtmiljoen jaar eerder. Omdat die opkomst ten koste van de brachiopoden ging, betekent dit ook dat de brachiopoden niet plotseling (op de P/T-grens) verdwenen, maar dat hun snelle verval al miljoenen jaren eerder was begonnen.


Mid-Permische brachiopoden (herkomst Nevada), met vooral Yakovlevia

Dit impliceert op zijn beurt weer dat de P/T-grens niet, zoals eerder werd gedacht, een scherp moment in de biostratigrafische ontwikkeling van de aarde is, en dat er evenmin sprake kan zijn van een plotselinge ramp zoals de inslag van een groot hemellichaam. Veel eerder ligt het volgens de onderzoekers voor de hand dat de P/T-grens beschouwd moet worden als de culminatie van een langdurige wereldwijde milieucrisis die steeds ernstiger vormen aannam, totdat een of andere drempelwaarde werd gepasseerd waarbij ook het merendeel van de toen nog overlevende taxa het loodje legde.


Massauitstervingen, met een uitschieter op de P/T-grens

Het meest voor de hand ligt, volgens de onderzoekers, dat het circulatiepatroon in de oceanen veranderde. Het is bekend dat het Perm, dat ongeveer 50 miljoen jaar duurde, een geleidelijk stijgende temperatuur kende. Daardoor zouden de zeestromen langzamer kunnen gaan stromen, waardoor ook minder zuurstof in het zeewater werd opgenomen. Dat is op zichzelf al reden genoeg voor een steeds ernstiger worden crisis. Daar kwam op het eind van het Perm een sterk verhoogde vulkanische activiteit bij, en bovendien raakten alle grote landmassa’s geconcentreerd in één supercontinent (Gondwanaland) temidden van één oceaan, waardoor de verscheidenheid aan milieus sterk afnam, wat in het algemeen geldt als een oorzaak van evolutionaire verarming. Die combinatie van factoren kan net de druppel zijn geweest die de emmer van de milieucrisis deed overlopen.


Reconstructie (Universiteit van Michigan) van een rif uit het Perm

Mollusken lijken in het algemeen beter bestand tegen ongunstige veranderingen in het milieu dan bijv. brachiopoden. Ze werden daardoor minder getroffen dan de brachiopoden en konden zich ten koste van hun ‘concurrenten’ uitbreiden. De overname van de macht door de mollusken kon worden gereconstrueerd door analyse van meer dan 33.000 Permische gesilificeerde fossielen uit kalksteenblokken die gedurende vier jaar waren verzameld in China, Griekenland, Thailand en de Amerikaanse staten Texas en Nevada. De kalksteenblokken werden in zoutzuur opgelost, waardoor de gesilificeerde fossielen vrijkwamen. De meeste fossielen waren slechts 4-8 mm groot. Ook kleine fossielen kunnen echter, zo blijkt opnieuw, grote waarde hebben.

Referenties:
  • Clapham, M.E. & Bottjer, D.J., 2007. Prolonged Permian-Triasic ecological crisis recorded by molluscan dominance in Late Permian offshore asem,blages., Proceedings of the Academy of Sciences of the United States 104, p. 12971-12975.

Foto’s welwillend ter beschikking gesteld door Matthew Clapman, Department of Earth Sciences, University of Southern California, Los Angeles, CA (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2017
webmaster@geologischevereniging.nl